kafka

kafka

O blogu

Ima li nekog pisca koji je fascinantniji od Kafke?

KAFKIN SIN

his lifePosted by mathias Fri, July 29, 2011 17:17:26

KAFKIN SIN

Postoje veoma ozbiljne indicije da je veliki pisac, tako nezgrapan i neuspešan u udvaranju, birajući uz sve to još i najnepogodniji način osvajanja žene — prepisku, ono što nije uspeo da ostvari sa Milenom i Felis, opuštajući se od napete i frustrirajujćje prepiske, gotovo i ne primećujući postigao sa njihovom prijateljicom Gretom Bloh.

U biografiji posvećenoj Francu Kafki, pod nazivom „Greta", francuski germanista Klod David, nije uspeo da razjasni da li je slavni pisac iz Praga imao sina. Klod David je odlučno protiv ove hipoteze „iz vazduha". „Treba zamisliti šta bi za Kafku značilo rođenje deteta: možemo biti sigurni da bi ovaj događaj ostavio traga u njegovim pismima i Dnevniku".

Iz religijskih, etičkih, socijalnih, porodičnih razloga, očinstvo bi za Kafku bilo izuzetno osetljiva tačka, izuzetno duboka rana.

Činjenica je da se Kafka godinu dana, od oktobra 1913, do oktobra 1914, dopisivao sa Gretom Bloh, dvadeset jednogodišnjom prijateljicom svoje verenice Felis Bauer, berlinskom Jevrejkom, koja je radila kao stenograf i komercijalna sekretarica u Beču i bila posrednik između njega i Felis. Iz 85 preostalih pisama (Gretina pisma nikada nisu pronađena, mada se zna da ih je Kafka izvesno vreme čuvao), jasno se vidi da je između Kafke i Blohove vladao dvosmislen, ponekad grčevit odnos, verovatno intenzivniji od odnosa koji je pisac imao sa verenicom.

Elias Kaneti, autor opsežne studije o piscu, tvrdi da su „tri najznačajnije žene u Kafkinom životu bile: Felis, Greta Bloh i Milena". Dalje piše: „Ako se čitaju pisma koja je pisac u jednom danu pisao Greti i Felis, nema sumnje koju od njih dve više voli. Reči ljubavi u pismima Felisi imaju izveštačen i malo verovatan prizvuk, dok se u pismima Greti ljubavne izjave čitaju između redova."

Zaključci Kloda Davida se ne poklapaju sa Kanetijem. U „slučaju Bloh", centralnu vrednost ima dokument koji je prvi obelodanio Maks Brod. Klod David ga pominje samo da bi negirao njegovu vrednost.

Priznanje u pismu

U prvom delu pisma Grete Bloh, poslatom iz Firence u Tel Aviv, prijatelju berlinskog muzičaru Volfgangu piše: „Ti si bio prvi u Pragu video moj duboki strah, predosećajući predstojeće užase. I tada mi je od velike pomoći bila tvoja muzika, u neurednoj sobi tvojih prijatejlja, i kratke šetnje po čarobnom gradu, koji sam Mile I a više nego što si mogao da pomisliš. — Tada sam posetila grob i ćoveka koji mi je toliko značio (umro je 1924), a čije se majstorsko delo još uvek slavi.! — On je bio otac mog deteta; koje ja iznenada umrlo u Mirihenu, sa skoro sedam godina, daleko od mene i oca. Od njega (oca) sam morala da se rastanem za vreme rata i više ga nisam videla — osim na nekoliko sati — pošto je podlegao! smrtnoj bolesti, u svojoj domovini, daleko od nas. — Mislim da je prvi put da ovo kažem. Moja porodica i moji prijatelji ovome nisu pridavali veći značaj, jedino je moj budući direktor bio izuzetno dobar i I korektan prema meni. Zato sam njegovom smrću 1936J godine izgubila sve (reč je o Juliusu Goldšmitu, direktoru firme za koju je Blokova radila. — Kada sam te videla 1935. sve je počelo da se ruši. U Jerusalimu sam bila na ivici da ti sve priznam, kada je u sobu ušao naš veliki Kro (misli selna zajedničkog prijatelja Gustava Krojankera). Možda je ovako bolje . . ."

Zbunjuje činjenica da je, premai Davidovim recima, ,,izraelski korespondent“ jedini Kafki pripisao očinstvo.

Po svemu sudeći, Volfgang Šoken je u jasnim rečima Blohove, koja je iz bezbednosnih razloga (pisala je iz zemlje u ratu sa rasističkim zakonima) izostavila Kafkino ime, pročitao ono što je Blohova želela da pročita, a isto je učinio i Maks Brod. Ovaj dokument se danas nalazi u arhivi Leo Bek Instituta u Njujorku i na raspolaganju je svakoga ko želi da ga proučava.

Klod David sa svoje strane tvrdi da se radi o „apsurdnoj, mada upornoj legendi". Zato se moramo vratiti argumentima. Blohova u pismu kaže da je njen sin, sa nepunih sedam godina, umro u Minhenu. Zbog komplikovane administracije u ovoj oblasti, nije lako pokrenuti istragu koja bi dovela do identifikacije dečaka, sa nepoznatim imenom i prezimenom. Ako je verovati Blohovoj, dečakovo rođenje se dogodilo u drugoj polovini 1914. godine. U tom periodu se ne zna za prepisku između Kafke i Grete, koja se u međuvremenu iz Beča preselila u Berlin. Pomenute činjenice ne deluju neverovatno.

Muškarac iz Minhena

Ali, dosta toga deluje mutno na osnovu pisama koja je Kafka poslao devojci između februara i aprila 1914. Na kraju jednog dugačkog i mučnog pisma, koje je Kafka Blohovoj poslao 7. februara te godine, piše: „Ali, hoćete li mi reći ko je čovek iz Minhena? Ne vidi i ne čuje? Koliki je vaš značaj za njega i njegov za vas? Zar jednom prilikom niste rekli da sledeće godine nameravate da uđete u njegovu bavarsku filijalu?A šta znači onaj pasus u vašem pismu u kome pominjete „fundamentalni značaj braka", koji ja ne ruzumem. Pada mi na pamet nešto što sa ovim nema nikakve veze. Jednom ste napisali da vam je soba mračna i da ne možete sebi da priuštite ništa bolje. Kako to, kad imate sasvim solidnu plato?"

Kafka je Gretu Bloh sreo u Pragu, u hotelu „Crni konj", 1. a potom i 2. novembra. Do sledeća dva susreta je došlo u Berlinu 1, i 12. jula, u prisustvu verenice Felis. A sada se vratimo podacima iz prethodnog pisma. Blohova je u jednom od prethodnih pisama govorila o: 1) jednom muškarcu; 2) koji živi u Minhenu; 3) koji ne vidi i ne čuje; 4) Blohova znači tom čoveku i on njoj; 5) Blohova ispoljdva nameru da se sledeće godine preseli u Minhen, zbog suštinskog značaja braka; 6) bez naročite veze sa gore navedenim, Kafka kaže da ga je začudila izvesna štednja kojoj se Blohova izlaže iako ima solidnu platu. Na ovaj način Kafka ispoljava sumnju da Blohova šalje novac u Minhen.

Gretin odgovor na takvo pismo mogao je da donese razrešenje misterije. Ali, u pismima od 8, 9, 11. i 19. februara ništa ne ukazuje na to da je devojka odgovorila. Prosto je neverovatno da je u skoro svakodnevnoj prepisci Kafkino pismo ostalo bez odgovora. Moguće je da je neko pismo zagubljeno ili uništeno. Da bi se pronašla neka nova aluzija na Minhen, treba stići do 2. marta.

Na margini jednog pisma naknadno je dodato: „Pismo za Minhen je poslato, mada ne bez brige." Zašto Kafka ovo piše? U kojoj meri je upućen u događaje? I koja je njegova uloga u svemu tome? Zašto Blohova iz Praga šalje pismo za Minhen. dok jc ona sama u Beču?

Sledećeg dana. Kafka ponovo piše o pomenutom pismu. „Odmah sam poslao pismo za Minhen, mada ni sada ne znam da li sam dobro postupio. Ali, pošto o tome ne mogu da sudim, ja sam poslušao. O odnosu koji je postojao između vas, devojke i muškarca, razmišljam, a da ništa ne mogu da zaključim. Da li se to desilo u Berlinu?"

Ovo je možda najočiglednija i istovremeno najopskurnija činjenica u celoj stvari. Pominjanje minhenskog „trija" u sastavu Blohove, „devojke" i „muškarca" podseća na trio koji se istovremeno napravio između Beča, Praga i Berlina.

Još jedna opaska vezana za pomenute događaje nalazi se u oštećenom pismu od 3. ili 4. aprila 1914. Verovatno se deo pisma koji nedostaje odnosi na čoveka u Minhenu, jer se u nastavku pominje „pošta koja se prosleduje iz Minheha" i nastavlja se pitanjem pod navodnicima: „Zar nije moguće da on dođe u Prag?"

Kafkina pisma i slike plavokosog dečaka

Kakva je bila Felisina uloga u svemu tome? Da li je bila upućena u specifičan odnos Blohove i Kafke? Blohova joj je '35, godine u Ženevi ostavila veći deo svojih pisama upućenih Kafki i bilo bi logično da joj je bar tom prilikom poverila celu priču. Možda bi se u Felisinoj zaostavštini deci mogli pronaći neki elementi rešenja ove situacije, ali njena deca ne žele ni da čuju za Kalku.

U Berlinu je pronađen deo pisama koja je Kafka slao Blohovoj i uz odobrenje njihovog vlasnika, profesora Ernsta Hajnea, kome ih je Blohova ostavila, pisma su objavljena u časopisu „Paragoni" („Poređenja").

Malo kasnije italijanski hroničar Đonio Kampa je na pijaci antikviteta u Kopenhagenu pronašao Kafkine dragocenosti, nađene među stvarima Blohove. Između ostalog, tu je bila jedna fotografija mlade žene sa plavokosim dečakoni, od tri-četiri godine i još jedna fotografija sa đečakom kako sedi na velikom krevetu, sa glavom u zavoju i izrazom patnje na podnadulom licu.

A dečak iz Minhena? Kao pretpostavka se ne isključuje, ali se ne može tvrditi ništa više. Činjenica da su fotografije sačuvane zajedno sa knjigama koje je Kafka posvetio Blohovoj, sa razglednicama i telegramima pisca, sama po sebi potvrđuje da je Kafka bio najznačajniji muškarac u životu Blohove. U Njujorku su, u Leo Bek Institutu, pronađena još neka dokumenta vezana za ovaj događaj; neka poreklom iz San Donato Val di Komino, mesta u kome je Blohova boravila između '40. i '44. godine.

Prave potvrde za postojanje Kafkinog sina nema, ali pravo na sumnju ostaje.



  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post44

Blog

his lifePosted by mathias Tue, January 04, 2011 01:11:11
which is excellent:


http://madamepickwickartblog.com/a-castle-a-kafka-cartons-conrad-the-comrade/

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post38

Kafka - Lemer

his lifePosted by mathias Tue, January 04, 2011 01:04:00

KAFKA

Žerar Žorž Lemer

Napisana sa strašću i nesumnjivom upućenošću, ova biografija izvanrednog pisca može biti čitana i kao znalački uvod u Kafkino pisanje. Komponovana i tematski i hronološki, uverljiva, životopisno verodostojna, opisom života, ocrtavanem dilema i oklevanja, ona nam dočarava ne samo portret pisca nego i unutrašnji tlocrt njegovog dela. Uključujući u biografsku građu i elemente monografskog proučavanja, Žerar-Žorž Lemer nam je podario korisnu knjigu.

Ne samo da više možemo znati o Kafkinom životu nego je i sam Kafka takoreći živ pred nama, svakako dočaran kakav bi mogao biti. Zbog toga ste, štaviše, ma i da ništa ne znate o Kafki i njegovom književnom delu, kadri da ovu knjigu volite, i volećete je. Podsticaće vas da još više saznate kako o njenom subjektu tako i onome što je sam Kafka pisao.

Jovica Aćin

povez: Tvrd, format: 12 x 19

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post37

Milenino pismo Kafki

his lifePosted by mathias Tue, January 04, 2011 00:57:30
Milenino pismo Kafki:


Koliko malo znaš o meni! Razmišljam, sve što osjećam, dišem, lebdi ka
Tebi. Da li ćeš to ikada shvatiti?

Ja sam vatreni znak.

Pozvala sam te da budeš vječni gost u mom domu - Suncu.

Ja
sam u njemu jedina. Zapravo, Sunce jedino u meni nalazi utočište i zato
sam te pitala: hoćeš li zauvjek da ostaneš u mojoj duši? Ti već to
jesi. Uskoro ću napuniti dvadeset četiri godine. Kako vrijeme prolazi!
Ponekad, kada slučajno pogledam u izlogu i ugledam na staklu svoje
lice, uplaši me i iznenadi što više nisam mlada djevojka. Zato žalim za
svakim danom što nismo zajedno. Pamtim Vaš svaki korak u Folksgartenu,
svaki Tvoj pogled, kako mi ruku prebacuješ preko ramena, ne mogu da
vjerujem da je sve prošlo.



Nisi mi dogovorio da li pristaješ da budem tvoje Sunce?

Ne zaboravi!

Lavica mnogo traži od života.

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post35

Biografija

his lifePosted by mathias Tue, January 04, 2011 00:48:14

(3. jul 1883 - 3. jun 1924)

Kao što je Van Gog postao sinonim za neshvaćenu likovnu genijalnost koju otkrivaju tek generacije nakon autorove smrti, isti je slučaj i sa Kafkom u svetu književnosti. Gotovo sva njegova dela objavljena su posthumno i to zahvaljujući njegovom najboljem prijatelju, Maksu Brodu, koji ih je objavio, suprotno želji samog tvorca, koji je želeo da ona budu spaljena.

„Strasnim verovanjem u nešto što ne postoji, mi to stvaramo. Ne postoji samo ono što se nedovoljno želi." (Franc Kafka)

Franc Kafka se rodio 3. jula 1883. godine u Pragu, od oca Hermana i majke Julije. Herman je bio oholi trgovac, sebična i dominantna ličnost. Na Kafkinu žalost, ni majka mu nije pružala neophodnu ljubav, tako da je Franc odrastao u atmosferi zapostavljenosti. Njega i njegove sestre (dva mlađa brata su umrla rano u detinjstvu) odgajale su guvernante. Herman se bavio trgovinom muške i ženske garderobe, a Julija mu je svesrdno u tome pomagala. Ni jedno ni drugo nisu shvatali svog sina, niti su imali razumevanje za njegovo zanimanje za književnost, koju su smatrali neprofitabilnom, a život pisca nazivali „životom nalik snu". Oba roditelja su stajala čvrsto sa nogama u materijalnosti i jedino se cenio onaj uspeh koji se mogao izbrojati novčanicama. Za logo svoje firme Herman je uzeo čavku, jer kafka na češkom upravo to znači.

„Čovek akcije silom ubačen u državu misli biće nesrećan sve dok ne pobegne iz nje." (Franc Kafka)

Kafka se osećao bližim precima po majci zbog njihovog zanimanja za duhovno, intelektualnih odlika, pobožnosti, ali i ekscentričnosti i delikatne konstitucije. U dečakovoj mašti otac, tupi i naduveni vlasnik dućana, koji je cenio samo materijalni uspeh i društveni napredak, pripadao je rasi divova i izgledao kao strašni, odvratni tiranin. U Kafkinom najozbiljnijem pokušaju autobiografije „Pisma ocu" (1919), Franc pripisuje svoju nesposobnost da živi, da se oslobodi roditeljskih veza i zasnuje brak i porodicu upravo svom ocu, koji mu je usadio osećaj inferiornosti. Osećao se kao da ga je otac slomio. O ovom unutrašnjem sukobu (jer u stvarnosti nikada nije imao direktnih sukoba sa ocem) pisao je direktno u pripovetci „Sud" (1916), koja je poslužila kao skica za njegov čuveni roman „Proces" (1925), u kojem prikazuje uzaludnost borbe pojedinca sa silama koje su jače od njega i pored sve besmislenosti argumenata sa kojima se suočava.

„Nesreća Don Kihota nije njegova mašta, već Sančo Pasa." (Franc Kafka)

Kafka je govorio nemački jezik kao maternji, ali je tečno govorio i češki, da bi kasnije naučio i francuski. Od 1889. do 1893. godine pohađao je osnovnu školu. U Starogradskoj nemačkoj gimnaziji maturirao je 1901. godine i upisao se na nemački univerzitet Čarls-Ferdinand gde je prvo počeo da studira hemiju, ali se posle dve nedelje prebacio na prava, po želji svog oca. Prava su zahtevala duže studiranje, što je Kafki omogućilo da po svojoj želji ide i na časove nemačke književnosti i istorije umetnosti. Na univerzitetu se pridružio studentskom klubu, koji je organizvao književne i čitalačke večeri, gde je upoznao i Maksa Broda, sa kojim će ostati prijatelj do kraja života, a koji će se kasnije istaći kao promoter, spasilac i tumač Kafkinih spisa i njegov najuticajniji biograf. Kafka je stekao stepen doktora prava 18. juna 1906. godine i proveo je obaveznu godinu neplaćene službe kao advokatski pripravnik u građanskom i okružnom sudu.

Kafka se celoga života osećao uskraćenim za prave odnose sa ljudima. Bio je plašljivo, pokorno dete, koje je neprestano nosilo u sebi osećanje krivice.

„Moj „strah" je moja suština i verovatno najbolji deo mene." (Franc Kafka)

Kao odličnog đaka od osnovne škole do kraja školovanja, predavači su ga voleli, ali on je u duši bio protiv autoritativnih institucija i dehumanizovanog nastavnog programa, koje je isticalo učenje na pamet. Ova buntovna crta njegovog karaktera biće uočljivija kada kao adolescent bude izjavio da je socijalista i ateista.

„Svaka revolucija iščezava i iza sebe ostavlja mulj nove birokratije." (Franc Kafka)

1. novembra 1907. godine zaposlio se u velikoj italijanskoj osiguravajućoj komapniji „Assicurazioni Generali", u kojoj provodi oko godinu dana, neprekidno se žaleći da mu radno vreme ni malo ne odgovara, jer mu ostaje malo slobodnog vremena za pisanje. Vodio je neku vrstu dvostrukog života: s jedne strane bio je uzoran, vredan i nagrađivan radnik, a sa druge strane usamljeni pisac, koji se bori sa sopstvenim rukopisima, neprestano ih spaljujući.

„Preuzimajući na sebe preveliku odgovornost čovek se uništava." (Franc Kafka)

15. jula 1908, dao je otkaz, i za dve nedelje našao je posao u Radničkom osiguravajućem društvu Kraljevine Bohemije. Svoje poslove je često nazivao „poslovi za stan i hranu", aludirajući da se njima bavi samo radi novca. Ipak, nije ih zbog toga samo „odrađivao", baš naprotiv, a malo je poznato i da je upravo on izmislio zaštitni šlem za radnike, za koji je dobio i medalju 1912. godine, jer je njime umanjeno povređivanje na radu za 25%.

1912. godine u kući Maksa Broda upoznao je Felisu Bauer, predstavnicu diktafonske kompanije. Njih dvoje su imali bogatu korespodenciju, dva puta su se verili, ali im je veza definitivno okončana 1917. godine. Iste godine oboleo je od tuberkuloze.

Uprkos strahu da ga doživljavaju i fizički i mentalno antipatičnim, impresionirao je druge svojim dečačkim, urednim i isposničko dobrim izgledom, tihim i uzdržanim ponašanjem, očiglednom inteligencijom i smislom za humor.

„Sebe najiskrenije osećam samo kada sam najočajniji." (Franc Kafka)

Početkom 1920-tih razvio je veoma intezivnu vezu sa češkom novinarkom Milenom Jesenskom. I sa njom će održavati izuzetno bogatu korespodneciju, a testamentom će joj ostaviti i svoje Dnevnike.

„Bio sam ukočen i hladan.

Bio sam most,

raspet nad bezdanom." (Franc Kafka)

1923. godine se preselio u Berlin kako bi se malo udaljio od porodice i posvetio pisanju. Tamo je upoznao Doru Dijamant, dvadesetpetogodišnju učiteljicu, koja je poticala iz ortodoksne jevrejske porodice. Ona ga je zainteresovala za Talmud.

Kafka je patio od kliničke depresije i straha od društva tokom celog života. Patio je i od migrena, insomnije, zatvora, čireva i drugih oboljenja uobičajeno povezanih sa prekomernim stresom i osetljivim živcima. Pokušavao je da se leči različitim dijetama, često uvrnutim, kao i konzumiranjem nepasterizovanog mleka u velikim količinama.

„Prvi znak početka razumevanja je želja da se umre." (Franc Kafka)

Uskoro se Kafkino zdravlje pogoršalo i morao je da se vrati u Prag, da bi se lečio u lečilištu „Dr Hofman". Tuberkuloza je uznapredovala. Bol u grlu je bio preveliki, tako da je izbegavao da jede i na kraju, 3. juna 1924. godine umro od gladi.

Ali na mestu gde prestaje njegov, počinje život njegovih dela. Maks Brod je sukcesivno objavljivao Kafkina dela, koja su nailazila na dobar prijem i kritike i publike. U periodu između 1925. i 1927. godine objavio je tri Kafkina romana: „Proces", „Zamak" i „Amerika", a 1931. godine objavljuje i zbirku pripovedaka „Veliki kineski zid".

„Nije neophodno da izađeš iz kuće. Ostani za svojim stolom i slušaj. Ne moraš čak ni da slušaš, samo čekaj. Ne moraš čak ni da čekaš, samo sedi sam. Pred tobom će se pojaviti svet bez maski, kao nikome drugom, i u ekstazi se grčiti pred tvojim nogama." (Franc Kafka)

Kafkini glavni likovi su osobeni po tome što ne uspevaju da komuniciraju sa svojim okruženjem, slede sopstvenu, unutrašnju logiku i podsmevaju se logici mase, svetu koji je groteskan i nasilan. Heroj je samo glas napaćene ličnosti, koja uzalud traži informacije, koja želi da razume svet, ali i traži razumevanje sveta. On pati i u duhu i u telu, očajnički traži, ali uvek iznutra, smisao, sigurnost, ličnu vrednost i osećaj svrhe. Ostali likovi su često samo skicirani, samo u službi radnje. Sam Kafka je svoja dela smatrao nekom vrstom „otkupa", „molitve" pomoću koje se miri sa svetom ili nadmašuje negativna iskustva u njemu.

„Moji parnjaci sebi pronalaze društvo pomoću alkohola, on ih čini društvenim. Ja, pak, ne mogu da koristim droge da bih prevario svoju samoću - ona je sve što imam - a kada prođe dejtsvo droga i alkohola i moji parnjaci imaće to isto." (Franc Kafka)

Kafka je kombinovao obično i fantastično, često predstavljajući stvarnost kao bolesno patološko stanje, koristeći metafore ozbiljno i bukvalno. Tako u „Metamorfozama" agent osiguranja (gle čuda! baš kao on) budi se kao odvratni, džinovski insekt, kojeg porodica odbacuje i koji je prepušten umiranju u samoći.

„Počni sa onim što je istinito a ne što je prihvatljivo." (Franc Kafka)

U romanu „Amerika", porodica šalje dečaka u Ameriku. On tamo traži utočište kod brojnih očinskih figura. Njegovu nevinost i jednostavnost koriste gde god mogu, a poslednje poglavlje slika njegovo pristupanje svetu snova. U „Procesu", Jozef K, prihvata optužnicu, iako mu je niko ne saopštava, iako ne zna od čega treba da se odbrani, iako na svakom koraku nailazi na zlo, nemoral i razvratnost, želeći upravo da dokaže svu apsurdnost optužbe, dopušta tako da upravo on bude uvučen u opšti vrtlog besmisla. U želji da dokaže da je optužba nonsens, on se sukobljava sa nepoznatom silom, koja je jača tim što je misterioznija. („Ne, reče sveštenik, ne mora se sve smatrati kao istina, dovoljno je da se smatra kao potreba." - „Proces"). On želi da se oslobodi, ali oslobođenje je nemoguće, jer kako da se oslobodi onaj ko ne zna ni za šta je kriv. („Ipak su od svega najvažnije advokatske veze i one su, uglavnom, vrednost odbrane." - „Proces"). Ceo svet, iako je apsurdan, groteskan, smešan, živi po svojim pravilima, kreira stvarnost u kojoj nema mesta za nekoga ko se razlikuje, i zato Jozef izgleda kao usamljeni čudak, čija borba je tim besmislenija što on odbija da prihvati pravila koja taj svet nameće. („Pretrpeo je poraz samo zato što je tražio bitku." - „Proces").

„Zamak" je njegovo poslednje delo, a dešava se u selu kojim dominira zamak. Vreme kao da je stalo u ovom zimskom krajoliku i gotovo sve scene se dešavaju u mraku.

Kafkina dela imaju bogata tumačenja. Egzistencijalisti vide Kafkino očajanje kao temelj na kojem se gradi autentično postojanje, drugi prepoznaju neuroze nastale usled sukoba sa ocem, a treći ističu društvenu kritiku, prikazivanje neljudskosti moćnih državnih agenata, nasilja i varvarstva koje vrebaju ispod površine normalnosti, dok se nadrealisti dive stalnom nametanju apsurda. Ovo samo pokazuje koliko su njegova dela „otvorene parabole" čija značenja su podložna različitim tumačenjima a ipak ostaju večito neotkrivena. Treba znati da je Kafka govorio da su dela Sjerena Kjerkegora na njega izvršila veliki uticaj, pa je verovatno stoga i pokušavao da stvara po ugledu na ideal ovog danskog filozofa - delo treba da naliči na ogledalo u kojem se ogleda sam čitalac. Koliko je čitalaca toliko je i tumačenja, svako je ispravno i ni jedno nije, a sve zavisi od ugla posmatranja. Ovo nije samo zanimljivo oruđe, novina u stvaranju, već ima svoj duboki smisao da je istina uvek individualna, subjektivna i da je niko ne može otkriti za nas. To je posao za svakog pojedinca.

„Na to će jedan reći: „Zašto se branite? Kad biste slušali parabole i postupali kako one kažu, i sami biste postali parabole, pa se već sami tim oslobodili svakodnevnih muka".

Drugi reče: „Kladim se da je i to parabola".

Prvi reče: „Dobio si".

Drugi reče: „Ali, na žalost, samo u paraboli".

Prvi reče: „Ne, u stvarnosti; u paraboli si igubio". (Franc Kafka - „O parabolama")

U vreme kada je umro, njegova dela su cenili mali literarni krugovi, jer je za života objavio tek nekoliko pripovetki u različitim časopisima. Njegovo ime i dela nikada ne bi preživeli da je Maks Brod ispoštovao njegov testamnet. Rodio se u Pragu, koji se tada nalazio u sastavu Austro-Ugarske, poticao je iz češke, jevrejske porodice, a celoga života je pisao na nemačkom jeziku. Kao što je i red, danas se sve ove nacije otimaju o njegovo nasleđe, ali je on uvek bio i ostao samo svoj.

„Najbolje što čovek može da učini s domovinom jeste da je se odrekne." (Franc Kafka)

Dragan Matić

http://www.creemaginet.com/sajt/franc-kafka-biografija

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post34

Čavka

his lifePosted by mathias Tue, January 04, 2011 00:43:36

Насловна

Живот је бајка – Франц Кафка




ЧАВКА И ЊЕНИ СНОВИ

Као што је Ван Гог постао синоним за несхваћену ликовну генијалност коју откривају тек генерације након ауторове смрти, исти је случај и с Кафком у свету књижевности

Јован Јовановић Змај, један од најзначајнијих српских песника и стваралаца, и Петар Коњовић, српски композитор, родили су се исте године кад и будући велики писац Франц Кафка. Било је то 3. јула 1883. године у Прагу. Отац Херман био је охоли трговац, себична личност. На Кафкину жалост, ни мајка Јулија није му пружала неопходну љубав, тако да је Франц одрастао запостављен. Њега и његове сестре (два млађа брата умрла су рано) одгајале су гувернанте. Херман се бавио трговином мушком и женском гардеробом, а Јулија му је у томе свесрдно помагала. Ни једно ни друго нису схватали свог сина, нити су имали разумевања за његово занимање за књижевност, коју су сматрали некорисном, а живот писца називали „животом налик сну”. Оба родитеља стајала су чврсто с ногама у материјалности и ценио се једино онај успех који је могао да се изброји новчаницама. За лого свог предузећа Херман је узео чавку, јер реч „кафка” на чешком управо то значи.

Човек акције силом убачен у државу мисли биће несрећан све док не побегне из ње.

Кафка се осећао ближи прецима по мајци због њиховог занимања за духовно, интелектуалних одлика, побожности, али и ексцентричности и ситне грађе. У дечаковој машти отац, тупи и надувени власник дућана, који је ценио само материјални успех и друштвени напредак, изгледао је као страшни тиранин. У најозбиљнијем покушају аутобиографије „Писма оцу” (1919), Франц управо оца криви због своје неспособности да се препусти слободним животним токовима, да се ослободи родитељских веза и заснује брак и породицу, јер му је он усадио осећај ниже вредности. О овом унутрашњем сукобу (јер у стварности никад није имао сукоба с оцем) писао је у приповеци „Суд” (1916), која је послужила као скица за његов касније чувени роман „Процес” (1925), у коме приказује узалудност борбе појединца са силама које су јаче од њега и поред све бесмислености аргумената с којима се суочава.

Несрећа Дон Кихота није његова машта, већ Санчо Панса.

Кафка је говорио немачки језик као матерњи, али је течно говорио и чешки, да би касније научио и француски. Од 1889. до 1893. године похађао је основну школу. У Староградској немачкој гимназији матурирао је 1901. године и уписао се на немачки универзитет Карл-Фердинанд где је прво почео да студира хемију, али се после две недеље пребацио на права, опет попуштајући жељама оца. Права су захтевала дуже студирање, што је Кафки омогућило да по својој жељи иде и на часове немачке књижевности и историје уметности. На универзитету се придружио студентском клубу који је приређивао књижевне и читалачке вечери, где је упознао и Макса Брода, с којим ће остати пријатељ до краја живота, а који ће се касније истаћи као промотер, спасилац и тумач Кафкиних списа и његов најутицајнији биограф. Кафка је стекао степен доктора права 18. јуна 1906. године и провео је обавезну годину неплаћене службе као адвокатски приправник у грађанском и окружном суду. Ипак, целог живота осећао се ускраћеним за право дружење с људима. Био је плашљиво, покорно дете, које је у себи непрестано носило осећање кривице.

Мој „страх” је моја суштина и вероватно најбољи део мене.

Као одличног ђака током целог школовања предавачи су га волели, али он је у души био против ауторитативних установа и нечовечног наставног програма, који је истицао учење напамет, али то није умео (или смео) да покаже и својим понашањем. Тек касније ће ова његова бунтовна црта постати уочљива кад као адолесцент буде изјавио, на опште изненађење, да је социјалиста и атеиста.

Свака револуција ишчезава и иза себе оставља муљ нове бирократије.

Године 1907. родила се шведска књижевница Астрид Линдгрен, најпознатија по роману за децу „Пипи дуга чарапа”, одржана је Друга хашка мировна конференција на којој су четрдесет четири државе усвојиле тринаест конвенција о законима и обичајима ратовања (баш као да су предвиђале скоро избијање Првог светског рата, па су се уредно снабделе свим потребним договорима како би имале шта да крше), а 1. новембра исте године Кафка се запослио у великом италијанском осигуравајућем друштву „Ассицуразиони Генерали”. У овој кући је провео око годину дана, непрекидно се жалећи да му радно време нимало не одговара, јер му остаје мало слободног времена за писање. Водио је неку врсту двоструког живота: с једне стране био је узоран, вредан и награђиван радник, а с друге стране усамљени писац који се бори са сопственим рукописима, непрестано их спаљујући.

Преузимајући на себе превелику одговорност човек се уништава.

Већ наредне године, 15. јула, Кафка је дао отказ и за две недеље нашао посао у Радничком осигуравајућем друштву Краљевине Бохемије (Чешке). Своје послове често је називао „послови за стан и храну”, указујући да се њима бави само ради новца, а не зато што у њима ужива. Ипак, мало је познато да је управо он усавршио заштитни шлем за раднике, а за овај изум добио је и медаљу 1912. године, јер је њиме смањено повређивање на раду за 25 одсто.
Највећи прекоокеански пароброд „Титаник” потонуо је 1912. године на свом првом путовању, на Балкану је избио Први балкански рат, а Кафка је у кући свог пријатеља Макса Брода упознао Фелису Бауер. Два пута су се верили, али им је веза окончана 1917. године. Исте године оболео је од туберкулозе.
Упркос страху да је другима несимпатичан, дивили су му се због дечачког, уредног и испосничког доброг изгледа, тихог и уздржаног понашања, очигледне интелигенције и смисла за хумор.



Себе најискреније осећам само кад сам најочајнији.

Почетком двадесетих година прошлог века развио је веома живу везу с чешком новинарком Миленом Јесенском. Тестаментом јој је оставио и своје „Дневнике”.

Био сам укочен и хладан.
Био сам мост,
распет над безданом.


Слетањем авиона који је саобраћао на линији од Париза до Истанбула, 1923. године, на аеродром у Панчеву, Југославија је постала део малобројне породице држава повезаних авио-саобраћајем, турски парламент прогласио је Анкару главним градом Турске, а Кафка се преселио у Берлин како би се мало удаљио од породице и посветио писању. Тамо је упознао Дору Дијамант, двадесетпетогодишњу учитељицу, која је потицала из ортодоксне јеврејске породице. Она га је заинтересовала за Талмуд.
Кафка је патио од клиничке депресије и страха од друштва током целог живота. Патио је и од мигрена, несанице, затвора, чирева и других обољења уобичајено повезаних с прекомерним стресом и осетљивим живцима. Покушавао је да се лечи различитим дијетама, често уврнутим, као и пијењем непастеризованог млека у великим количинама.

Први знак почетка разумевања је жеља да се умре.

Убрзо се Кафкино здравље још више погоршало и морао је да се врати у Праг, да би се лечио у лечилишту „Др Хофман”. Туберкулоза је узнапредовала. Бол у грлу био је превелики, тако да је избегавао да једе и на крају умро је од глади, 3. јуна 1924, исте године кад и Ђакомо Пучини, италијански композитор, и Анатол Франс, француски писац.
Али на месту где престаје његов, почиње живот његових дела. Макс Брод је објављивао Кафкина дела у низу, а она су наилазила на одличан пријем и критике и публике. У раздобљу између 1925. и 1927. године објавио је три Кафкина романа: „Процес”, „Замак” и „Америка”, а 1931. године објављује и збирку приповедака „Велики кинески зид”.

Није неопходно да изађеш из куће. Остани за својим столом и слушај. Не мораш чак ни да слушаш, само чекај. Не мораш чак ни да чекаш, само седи сам. Пред тобом ће се појавити свет без маски, као никоме другом, и у екстази се грчити пред твојим ногама.

Кафкини главни ликови особени су по томе што не успевају да ухвате везу с окружењем, следе сопствену, унутрашњу логику и подсмевају се логици масе, свету који је гротескан и насилан. Јунак је само глас напаћене личности, која узалуд тражи податке, која жели да разуме свет, али и тражи разумевање света. Он пати и у духу и у телу, очајнички тражи, али увек изнутра, смисао, сигурност, личну вредност и осећај сврхе. Остали ликови често су само скицирани, само у служби радње. Сам Кафка сматрао је своја дела неком врстом „откупа”, „молитве” помоћу које се мири са светом или превазилази лоша искуства у њему.

Моји парњаци себи налазе друштво помоћу алкохола, он их чини друштвеним. Ја, пак, не могу да користим дроге да бих преварио своју самоћу – она је све што имам – а кад прође дејство дрога и алкохола и моји парњаци имаће то исто.

Кафка је комбиновао обично и фантастично, често приказујући стварност као болесно патолошко стање, користећи метафоре озбиљно и буквално. Тако у „Метаморфозама” агент осигурања (гле чуда! баш као он) буди се као одвратни, џиновски инсект, кога породица одбацује и који је препуштен умирању у самоћи.

Почни с оним што је истинито а не што је прихватљиво.


У роману „Америка” породица шаље дечака у Америку. Он тамо тражи уточиште код бројних очинских фигура. Његову невиност и једноставност користе где год могу, а последње поглавље слика његово приступање свету снова. У „Процесу”, Јозеф К. прихвата оптужницу, иако му је нико не саопштава, иако не зна од чега треба да се одбрани, иако на сваком кораку наилази на зло, неморал и развратност, желећи управо да докаже сву апсурдност оптужбе, допушта себи да буде увучен у општи вртлог бесмисла. У жељи да докаже да је оптужба бесмислица, он се сукобљава с непознатом силом, која је јача тим што је тајанственија.

Не, рече свештеник, не мора се све сматрати као истина, довољно је да се сматра као потреба. („Процес”)

Јозеф К. жели да се ослободи, али ослобођење је немогуће, јер како да се ослободи онај ко не зна ни за шта је крив. („Ипак су од свега најважније адвокатске везе и оне су, углавном, вредност одбране.” „Процес”). Цео свет, иако је апсурдан, гротескан, смешан, живи по својим правилима, ствара стварност у којој нема места за некога ко се разликује, и зато Јозеф изгледа као усамљени чудак, чија борба је тим бесмисленија што одбија да прихвати правила која тај свет намеће.

Претрпео је пораз само зато што је тражио битку. („Процес”)

„Замак” је његово последње дело, а дешава се у селу којим влада замак. Време као да је стало у овом зимском пределу и готово све сцене се дешавају у мраку.
Кафкина дела имају богата тумачења. Егзистенцијалисти виде Кафкино очајање као темељ на коме се гради веродостојно постојање, други препознају неурозе настале због сукоба с оцем, а трећи истичу друштвену критику, приказивање нељудскости моћних државних агената, насиља и варварства који вребају испод површине нормалности, док се надреалисти диве сталном наметању апсурда. Ово само показује колико су његова дела „отворене параболе” чија значења су подложна различитим тумачењима а ипак остају вечито неоткривена. Треба знати да је Кафка говорио да су на њега утицала дела Сјерена Кјеркегора, па је вероватно стога и покушавао да ствара по угледу на идеал овог данског филозофа – дело треба да личи на огледало у коме се огледа сам читалац. Колико је читалаца толико је и тумачења, свако је исправно и ниједно није, а све зависи од угла посматрања. Ово није само занимљиво оруђе, новина у стварању, већ има дубоки смисао да је истина увек лична и да је нико не може открити за нас. То је посао за сваког појединца.

На то ће један рећи: „Зашто се браните? Кад бисте слушали параболе и поступали како оне кажу, и сами бисте постали параболе, па се већ самим тим ослободили свакодневних мука.”
Други рече: „Кладим се да је и то парабола.”
Први рече: „Добио си.”
Други рече: „Али, нажалост, само у параболи.”
Први рече: „Не, у стварности; у параболи си изгубио.”
(„О параболама”)


У време кад је умро, његова дела ценили су мали књижевни кругови, јер је за живота објавио тек неколико приповетки у различитим часописима. Његово име и дела никада не би преживели да је Макс Брод поштовао његов тестамент. Кафка се родио у Прагу, у данашњој Чешкој, али се тада овај град налазио у саставу Аустроугарске, потицао је из јеврејске породице, а целога живота писао је на немачком језику. Као што је и ред, данас се све ове нације отимају о његово наслеђе, али је он увек био и остао само свој.

Најбоље што човек може да учини с домовином јесте да је се одрекне.

Аутор:

Драган Матић

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post32

Čita se stari novi Kafka

his lifePosted by mathias Tue, January 04, 2011 00:03:46

Čita se stari novi Kafka

Otvaraju se Kafkini sefovi u Švicarskoj i Izraelu. Spise proučavaju njemački stručnjaci - vjerojatno prvi čitatelji od njihova nastanka. Skoro sa stopostotnom sigurnošću se zna da se u ostavštini nalaze nove Kafkine ilustracije i možda rukopis nikad završenog romana »Vjenčanje na selu«

Izraelski je sud odlučio da se trebaju objaviti više od 40 godina stari i do sad nepoznati spisi Franza Kafke oko kojih se vodila oštra borba za vlasništvo. Navodno je među papirima, uz korespondencij , i nikad objavljen rukopis. Presuda je stigla tek nekoliko dana nakon što je izraelski vrhovni sud odlučio da šest sefova treba - pet ih je u Izraelu, jedan u Zürichu - otvoriti i omogućiti privremeni pristup barem odvjetnicima i stručnjacima za rukopise. Sadržaj sefova je inače već dvije godine jabuka spora između izraelske nacionalne knjižnice i obitelji Hoffe, izvještava The Independent.

Kao što je znano, Max Brod se u povijest upisao kao prijatelj, mentor i biograf Franza Kafke, te ujedno njemu pripadaju i zasluge za Kafkinu slavu - tek nakon što je Brod u dvadesetim godinama 20. stoljeća posmrtno objavio romane »Proces« i »Dvorac« svijet je shvatio kakvog je genija s Kafkom izgubio. Kafka je pobolijevao od niza psihičkih i tjelesnih boljetica, a prije negoli je 1924. godine umro uslijed komplikacija nastalih zbog tuberkoloze Brodu je isporučio svoje rukopise s napomenom da do tad neobjavljene radove nakon njegove smrti spali. Srećom Brod prijateljevu posljednju želju nije poštovao. Kada su 1939. u Čehoslovačku umarširali nacisti papire je pospremio u aktovku i pobjegao u Tel Aviv u kojem je ostao sve do svoje smrti 1968 godine. Rukopise je ostavio svojoj tajnici, neki tvrde i ljubavnici, Ester Hoffe. U stanu koji je Ester dijelila s više od deset posve razmaženih mačaka dragocjeni su spisi pod težinom vlage i prašine pretvorili u neuglednu hrpu papira. Priča u ovom dijelu poprima kafkijanske razmjere. Nakon što je i Ester umrla prije tri godine u sto i prvoj godini života, zbirku su naslijedile njezine kćeri Eva Hoffe i Ruth Wiesler, odnosno barem su one tako mislike. Sve preostale rukopise su namjeravale prodati njemačkome književnom arhivu u Marbachu misleći kako će tamo sve biti bolje očuvano. Izrael, koji na Kafkove dokumente gleda kao na kulturno naslijeđe i ključ do tek sporadično ispričanog života europskih Židova prije holokausta, tom viješću je bio neugodno iznenađen. Ujedno su postavili i legitimno pitanje - da li može literarna ostavština Broda, židovskog intelektualca koji je bježao pred nacistima, zaista završiti u Njemačkoj.

Izraelska narodna knjižnica je još dok je Ester Hoffe bila živa pokušala kupiti Kafkinu/Brodovu ostavštinu, lani pak je sudskim nalčogom spriječila izvršenje njezine oporuke. U svojem je zahtjevu knjižnica čak tvrdila kako je Hoffe Brodu ukrala papire i dio njh nezakonito prodala u inozemstvo. Meir Heller, odvjetnica koja je zastupala interese knjižnice pozivala se i na piščev dnevnik iz kojeg je razvidno da je Kafka učio hebrejski jezik, ali i razmišljao o emigraciji u Palestinu. »Sanjao je o tome da preseli u Tel Aviv i otvori restoran. Htio je biti konobar. Kafka je bio poseban čovjek«, izjavila je Heller.

Kako god već bilo, naivno je misliti kako se radi tek o književnosti -u igri je velik novac, a tu su i dan danas krhki njemačko-izraelski odnosi. Nije jasno ni zašto je točno Ester Hoffe Brodov arhiv nakon njegove smrti tako nevjerojatno ljubomorno čuvala samo za sebe - pokazala ga nije skoro nikome čak ni pravim stručnjacima. Možda se bojala da će ju netko pokrasti ili pak je htjela misterioznošću rukopisima povisiti cijenu. Dosta je rukopisa zaista i prodala - Kafkini su se dokumenti posljednjih desetljeća redovito pojavljivali na dražbama - primjerice 22 Kafkinih pisama Brodu 1974. za 46 tisuća eura ili pak piščevo pismo zaručnici Felice Bauer. Prije nego je 1988. godine za 1,8 milijuna dolara na dražbi prodala rukopis »Procesa«, propali su planovi za izložbu Kafkinih rukopisa u Parizu jer je Hoffova za posudbu htjela sumanutu svotu i osobnu zamolbu francuskog predsjednika. Godine 1988. je čak ubrala peteroznamenksasti iznos za objavu Kafkinih dnevnika i potom ih nikad nije ispustila iz ruku.

Pitanje je da li se u Brodovim privatnim zapisima i dnevnicima nalaze još kakve nove informacije o velikome Kafki. Skoro sa stopostotnom sigurnošću se zna da se u ostavštini nalaze nove Kafkine ilustracije i možda rukopis nikad završenog romana »Vjenčanje na selu«.

Čak i ako među papirima nema ničeg posebnog stručnjacima bi zasigurno bio koristan piščev rukopis, a već je i prvi otvoren sef otkrio do sad nepoznatu kratku priču. Spise trenutno proučavaju njemački povjesničari i - po svoj vjerojatnosti i prvi čitatelji od njihova nastanka prije više od 80 godina.

Zrinka Zorčec

http://www.vjesnik.hr/html/2010/08/18/Clanak.asp?r=kul&c=1

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post23

Franz Kafka, Moritz Schnitzer, vegetarijanstvo i IVU

his lifePosted by mathias Tue, January 04, 2011 00:01:09

Franz Kafka, Moritz Schnitzer, vegetarijanstvo i IVU

Napis koji slijedi - iz pera dr. Jana Stastnya - sažeti je prikaz života Franza Kafke, njegovog vegetarijanstva i suradnje s Međunarodnim vegetarijanskim društvom (International Vegetarian Union, dalje u napisu IVU), te veze s Moritzom Schnitzerom. Moritz Schnitzer je bio vegetarijanac židovskog porijekla iz Češke, član IVU i organizator kongresa IVU 1929. te 15 godina urednik časopisa Reformblatt. Kafka je sreo Schnitzera 1911., a on ga je upoznao sa zdravim načinom života. Izvori podataka su Kafkini rukopisi i dnevnici, koje preporučamo za čitanje svima koji misle da je Kafka dosadan i teško čitljiv pisac. Njegovo putovanje kroz život, njegovi osjećaji i ispovijedi mnogo govore o njegovoj odluci da postane vegetarijanac.

'Kafka je postao vegetarijanac iz zdravstvenih i etičkih razloga. Imao je malo vjere u službenu medicinu, ali se je zanimao za pozitivne učinke svježe prehrane. Bio je među aktivistima koji su se zauzimali za zabranu vivisekcije (seciranja) nad živim bićima.' (Richard Schwartz)

Franz Kafka rođen je 3. srpnja 1883. u Pragu u Češkoj, koji je tada bio dio Austro-Ugarske monarhije. Rođen je u obitelji koja je govorila njemački kao prvorođeni od šestoro djece. Nakon srednje škole studirao je pravo na sveučilištu u Pragu, završio je školovanje kao doktor pravnih znanosti i zaposlio se u osiguravajućem društvu. Budući da ga je zanimala književnost, počeo je pisati knjige i objavljivati članke i tako je postao jedan od vodećih suvremenih pisaca s pričama kao što su Preobrazba, Proces i Zamak.

Njegov otac potjecao je iz židovske obitelji, a po zanimanju je bio, kao i njegovi preci, mesar (to je bio uzrok brojnih Franzovih teškoća). Kafka je bolovao od tuberkuloze i umro 1924. u 41. godini.

Postoje mnoge priče i glasine o Kafki, o čemu svjedoči više od 100 knjiga, koje opisuju njegov život i na osnovu kojih čitatelj dobiva dojam da se bez korištenja izvornih Kafkinih zapisa ponavljaju i prepisuju. Jedna od takvih tvrdnji iz tih knjiga je da je Kafka bio nepoznati pisac, koji je stvarao još 60-ih godina.

Velika je istina vezana uz Kafkin život da je bio poznat samo kao pisac, a ne i kao vegetarijanac. U praškom časopisu Prager Tagblatt u lipnju 1918. Kafka je bio spomenut triput u dva različita članka, a u jednom od njih je zapisano:

'Franz Kafka, koji je zaslužio književnu nagradu nazvanu 'Nagrada fontane' za njegove priče Preobrazba i Vuk, kupio je imanje u blizini Deutschböhmena, u namjeri povezivanja s prirodom na vegetarijanski način.'

Postoje i druge tvrdnje, kao primjerice da je volio Prag, da je bio sramežljiv, posebno pred ženama i da nije mario za svoj posao. Pažljivi čitatelji njegovih rukopisa i opisa iz njegova vremena znaju da je nadasve želio posjećivati Prag, da je volio putovanja po Europi, da je imao više žena nego što je u to vrijeme za Europu bilo uobičajeno, te da je bio jako dobar pravnik. Njegov poslodavac ga je kao dobrog radnika zaštitio od vojne službe tijekom 1. svjetskog rata.

Kafkin slavni navod

Tijekom promatranja riba u akvariju primijetio je:

'Sada vas mogu mirno gledati u oči jer vas više ne jedem.'

Ovu rečenicu navode mnogi ljudi, premda ih malo zna za njezin izvor. Prvi put je ta rečenica navedena u Kafkinom životopisu, kojega je napisao njegov najbolji prijatelj Max Brod. Brod tvrdi da ju je Kafka rekao svojoj djevojci tijekom posjeta akvariju u Berlinu, a nakon tog događaja i sam Brod je postao istinski vegetarijanac. Kafka je vegetarijance uspoređivao s ranim kršćanima ... vegetarijance su progonili i ismijavali u prljavim, javnim blagovaonicama.

Kafka - vegetarijanac

Nije točno poznato kada je Kafka postao vegetarijanac, no gotovo sigurno je to bilo između 1909. i 1910. godine. U prosincu 1910. je napisao u dnevnik: 'Razmišljao sam o vegetarijanskoj večeri i ustvrdio da sam bio zadovoljan sa svojom probavom.' Veliki utjecaj na Kafku je vjerojatno imao njegov stric Siegfried Löwy, koji je bio liječnik. Kafka je bio oduševljen knjigom 'Moj sustav', koju je napisao Jorgen Peder Müller (1866-1938.), danski sportaš i vegetarijanac, koji je održao predavanje u vegetarijanskom restoranu u Pragu 1906. Nadahnuo ga je također Horace Fletcher (1849-1919), koji je promicao da je važno da hranu dobro i dugo žvačemo. Kafkinom ocu trebalo je nekoliko mjeseci da prihvati njegov novi način žvakanja hrane tijekom obiteljskih obroka.

Godine 1911. Kafka je susreo Moritza Schnitzera, koji mu je predložio vegetarijansku prehranu, svjež zrak, spavanje uz otvoreni prozor i rad u vrtu. Kafka je prihvatio njegove savjete, uključujući i onaj o radu u vrtu. Nakon posla pridružio bi se praškim vrtlarima i pomagao im uređivati parkove.

Kafka je postao vegetarijanac iz zdravstvenih razloga. No, kasnije se pokazalo da je ostao vegetarijancem zbog etičkih načela. Sa svojom sestrom Ottlo dogovorio se je da će ona postati vegetarijanka umjesto njega, u slučaju da ga liječnici zbog zdravstvenih razloga prisile jesti meso. Na taj način tražio je da se sačuvaju životi životinja. Sestra Ottle držala se obećanja do Kafkine smrti i sve do kraja njezina života u koncentracijskom logoru u Drugom svjetskom ratu.

Postoji jedna zanimljiva činjenica. Kafka je puno pisao o životinjama. Godine 1917. napisao je kratki članak pod naslovom 'Ein Bericht für eine Akademie' ('Izvještaj za Akademiju'), u kojem je opisao odnos između čovjeka i životinje. U svojim pričama opisuje majmune, kao ljudima najsličnije životinje, konje, pse, mačke, krte, goveda... U tim pričama opisuje surove i krvave prizore vezane uz meso. Prijepis iz rukopisa:

'Mesar je jednog jutra dovezao žive krave. Sat vremena sam u grču ležao na tvrdom podu sa stražnje strane mojeg ureda, s jastukom i svom odjećom što sam je pronašao na ušima. Htio sam utišati glasanje krava, koje me je okruživalo sa svih strana. Osjećao sam se kao jadnici koji okruže govedo i još mu toplo tijelo trgaju zubima. Nakon nekoliko trenutaka tišine odlučio sam izaći. U dvorištu su ležala trupla goveda kao pijanci oko šanka...'

U knjigama različnih pisaca o Kafki zapisano je da je Moritz Schnitzer bio fanatik i pristaša sekte. Moritz Schnitzer je bio uspješan židovski poslovni čovjek i vlasnik tekstilne tvornice u Warnsdorfu na sjeveru Češke. Nakon dugotrajne bolesti počeo se je zanimati za vegetarijansku prehranu i zdrav način življenja i počeo pomagati drugima. Godine 1894. osnovao je društvo pod imenom Naturheilverein (Društvo za prirodno liječenje) i počeo izdavati časopis 'Reformblatt für Gesundheitspflege' ('Podloga za zdravstvene reforme'). Ubrzo je okupio brojna društva koja su promicala slogan 'Povratak prirodi' u savez društava.

Schnitzer je ljudima davao savjete o zdravoj prehrani i naglašavao važnost tjelesnih aktivnosti, pomagao je također u ozdravljenju onih koji si nisu mogli priuštiti (bolničko) liječenje. Godine 1906. kupio je imanje i pozvao ljude da si na njemu uređuju zelene vrtove, što se je pokazalo dobrim rješenjem u vrijeme Prvog svjetskog rata, kada je vladala glad. Kasnije je kupio i dodatno imanje s jednakom namjenom, na kojem je izgradio javni bazen. Vrtovi su još i danas dio toga imanja. Tijekom Prvog svjetskog rata mijenjao je svoje tvorničke proizvode za vegetarijansku hranu, koju je s pomoću praških vegetarijanaca razdjeljivao gladnima. Često je bio optuživan da pomaže ozdravljivati bez potrebnog obrazovanja, premda je na suđenjima uvijek bivao oslobađan uslijed neutemeljenih optužbi. U časopisu 'Vegetarian Messenger' ('Vegetarijanski glasnik') u rujnu 1935. zapisano je:

'Gospodin M. Schnitzer (Čehoslovačka Republika) govorio je na temu 'Etička primjena vegetarijanstva', pri čemu je naglasio da je vegetarijanac iz moralnih razloga, da bi čovjek trebao djelovati u skladu s mogućnošću izbora po vlastitoj savjesti i u skladu sa svojim osjetilima vida, mirisa, sluha i okusa. Naša osjetila su se stoljećima krivo koristila, te su mogućnosti našeg mozga smanjene. G. Schnitzer je postao vegetarijanac zbog otpora kojeg je osjećao pri prizorima klanja životinja na selu. Jedno jutro uočio je tele privezano za stablo lipe u vrijeme cvjetanja. Uslijedio je dolazak mesara koji je udario bespomoćnu životinju sjekirom i potom joj prerezao grlo. Prizor ubiranja zrelih plodova u voćnjaku se razlikuje od mesarskog čina po svojim posljedicama.'

Godine 1923. su Moritz Schnitzer i njegov sin Adalbert prisustvovali međunarodnom kongresu IVU-a u Stockholmu, na kojemu je IVU postao dio Društva za prirodno liječenje. Također su prisustvovali drugim skupovima IVU-a. Njegovi prijatelji, Bernhard O. Dürr i Hans Erwin Feix bili su aktivni članovi IVU-a i zajednički su organizirali kongres 1929. u Steinschönau. Sve je teklo glatko do 1938., kada ih je pritisnulo političko pitanje u vezi Minhenskog sporazuma i priključenja rubnih područja Čehoslovačke, gdje je Schnitzer živio. Schnitzer je bio porijeklom Židov, stoga na Skupštini Društva za prirodno liječenje nakon 44 godine predsjedanja nije čak bio predložen za predsjednika, niti je ponovno biran. Njegovo mjesto preuzeo je njegov stari prijatelj Bernhard O. Dürr, predsjednik IVU-a.

Ovaj događaj je bio goruća tema rasprave u češkom vegetarijanskom časopisu "Prirodni liječnik", gdje su opisan kao znak rastuće nacističke moći i rasnog čišćenja. Kao glavni krivac za to da nije došlo do ponovnog izbora Schnitzera za predsjednika IVU-a spominjan je Hans Erwin Feix, koji je tada bio tajnik IVU-a. Događaj je malogdje zabilježen, ali je po pričanju mnogih bio posljednji i, nažalost, neuspješan pokušaj spašavanja Društva za prirodno liječenje. Društvo je tada nakratko postalo dijelom jednog drugog udruženja, koje je radilo pod nacistima, da bi uskoro prestalo djelovati. Schnitzer je umro u svom domu u veljači 1939., u dobi od 78 godina, malo prije nego li su njegove rođake odveli u koncentracijske logore. Bernhard O. Dürr umro je u ratu, a sudbina Hansa Erwina Feixa ostala je nepoznata.

Schnitzerovo Društvo za prirodno liječenje postalo je dijelom IVU kongresa, kada je 1923. bio u Stockholmu. Kafka je bio urednik lista Reformblatt od 1911. do smrti. Urednici tih časopisa su obično bili i članovi Društva za prirodno liječenje, koje je imalo više od 10.000 članova i bilo je jedno od vodećih, ako ne i najveće društvo na području Europe.

Unatoč činjenici da nema dokaza da je Kafka bio član toga društva, sigurno je da je bio urednik časopisa punih 15 godina i i da je podržavao Schnitzerovo zauzimanje protiv cijepljenja. U lipnju 1911. je bio u Schnitzerovom časopisu Reformblatt objavljen popis potpisnika koji su bili protiv cijepljenja. Na toj listi je Franz Kafka iz Praga naveden kao dvostruki krovni donator kampanje protiv cijepljenja.

U to vrijeme cijepljenje je bilo na stupnju 'testiranja na ljudima' pomoću nečistih tvari napravljenih na račun postupaka u kojima su mučene i ubijane životinje, što je imalo užasne posljedice na ljudsko zdravlje, pa čak i život djece. Austrijska vlada je pokušala cijepljenje ozakoniti kao obavezno, Schnitzer je međutim tražio da tome ne bude tako. Schnitzerov časopis pisao je o dokazanim nuspojavama i oboljenjima uslijed cijepljenja, što je dovelo do zapljene njegovog časopisa. Schnitzer je bio vrlo prodoran sa svojim idejama i brzo je promijenio ime časopisa, te je ponovo počeo objavljivati članke o zdravim životnim navikama. Njegovu borbu su podržali pojedini zastupnici u parlamentu, koji su mu pružili potporu i na području slobode objavljivanja tiskanih glasila.

Vratimo se Franzu Kafki. Kao što je već navedeno, 1910. je u svoj dnevnik napisao: 'Razmišljao sam o vegetarijanskoj večeri i ustvrdio da sam bio zadovoljan sa svojom probavom.' Uzrok izlječenja probavnog sustava nije bila samo zdrava prehrana, već i tjelesne vježbe, koje su mu pomogle da osnaži svoje tijelo u tolikoj mjeri da je ponosan išao plivati u javno kupalište samo pola godine nakon što ga je bilo stid pokazati svoje koščato tijelo.

Zahvaljujući Kafkinim dnevnicima možemo saznati da je na silvestersku noć 1911. za večeru jeo crni korijen (latinski naziv Scorzonera) uz špinat i četvrt litre soka Ceres. O hrani koju je uživao također je često pisao svojoj obitelji, kao 1911. u pismu sestri Elli:

'Evo, pijem mlijeko iz brusnice, jedem herkulo (vrsta krumpira), punjeni kupus, vrtne juhe i ostale dobre namirnice, na kojima mi ni ne možete zavidjeti.'

Schnitzerov sustav ga je toliko oduševio da je u ožujku 1912. u dnevnik napisao: 'Želim si da imam toliko snage da osnujem Društvo za prirodno liječenje.'

Kafka je za svoj odmor odabrao samo naselja i restorane gdje je mogao dobiti vegetarijansku prehranu, koja je bila lijek za njegove zdravstvene poteškoće. Zbog svojeg načina prehrane je nemalo puta imao teškoća sa svojom obitelji, osobito s ocem, koji njegov način života zapravo nikada nije prihvatio. Podupirali su ga njegovi prijatelji, koji su vidjeli dobre strane njegovog zdravog načina života.

U pismu svojoj djevojci Felice 1912. Kafka je napisao:

'Moj način življenja, kojeg je pozdravio moj želudac, može ti se činiti glup i neprihvatljiv. Moj otac se je mjesecima tijekom dužih obroka skrivao iza novina, dok nije prihvatio moj način prehrane. Naravno, moram naglasiti da ne pijem alkohol, kavu i čaj, i da u pravilu ne jedem čokoladu.'

Nekoliko dana kasnije Kafkina majka potajno je pisala njegovoj djevojci Felice:

'Molimo te da upotrijebiš svoju moć kako bi promijenila njegov način življenja. Za to ćemo ti biti uistinu zahvalni.'

Kafka je nakon toga bio prisiljen objasniti Felice kakvu hranu jede, zašto su tako hrani, a onda je dodao: '.... za mene ne postoji nijedna druga hrana koja bi me mogla zanimati kao ova u kojoj uživam.'

Podršku mu je ponudio prijatelj Max Brod, koji je Felice napisao:

'Franz je nakon mnogo godina pronašao pravu hranu za sebe i to je vegetarijanska prehrana. S tom hranom si je izliječio želudac i sada izgleda vrlo zdravo i krepko ... Na žalost, sada roditelji stavljaju pritisak na njega da iznova počne jesti meso.'

Felice je priznala da sama uživa meso i kako je molila Kafku da ga počne jesti i on. Kafka je odgovorio: 'Dopustiti kobasice, mljeveno meso i druga nepcu ugodna mesna jela, značilo bi isto što i prihvatiti činjenicu da veće količine čaja, posebice ako ga se često pije, dovode do trovanja, a ti, poput ostalih braniš svoje stajalište na otrov, na koji ste navikli.'

Felice ga je pohvalila da dobro kuha, ali joj je Kafka odgovorio:

'To je beskorisno za naše domaćinstvo, osim ako se ti ne naučiš kuhati stvari poput... Nadam se, da će naše domaćinstvo biti vegetarijansko?'

Uz to pismo je poslao Felice knjigu J. P. Mullera, pod nazivom 'Moj sustav za žene'.

Kasnije je Kafka pisao drugim prijateljima, uključujući i Grete Bloch, koja je živjela u Beču. Pritom je promicao vegetarijanstvo i ljude je upoznavao s dobrim učincima takve prehrane na njihovo zdravstveno stanje.

'Draga gospođo Bloch! Kao sljedbenik prirodnog liječenja nisam iznenađen da imate česte glavobolje. Kao vaš prijatelj, osjećam se zabrinut! Ne biste li učinili jednu jednostavnu promjenu u vašem životu – ne biste li počeli jesti vegetarijansku hranu? Meso uništava vaše jako iscrpljeno tijelo. U vašoj blizini, u Opolzerskoj ulici blizu kazališta Hofburg, je vegetarijanski restoran, najbolji koji sam ikada posjetio. Restoran je čist, ugodan, vodi ga prijazna obitelj. Čini mi se da je bliže vašem poslu nego li stanu. Siguran sam da je hrana u Thalysiji (ime restorana) jeftinija od ove koju sada uživate, što je važno za vas, zar ne? Znam da ćete tamo jesti jako dobru hranu i da ćete u njoj uistinu uživati i da (možda nećete osjećati tako odmah prvog dana) ćete primijetiti da ćete se osjećati slobodno i snažno, dobro ćete spavati i buditi se svježi. Priželjkujem da barem probate.'

Nekoliko dana kasnije Kafka je napisao:

'Ništa mi ne pišite kako vaše glavobolje. Znači li to da su konačno glavobolje prestale zbog vegetarijanske prehrane? S takvom prehranom dat ćete primjer svakome da može izliječiti glavobolje s prirodnim pristupom liječenju.'

U drugom pismu mu je gospođa Bloch pisala o nepodnošljivim zuboboljama uzrokovanim hladnim vjetrom. Kafka je odgovorio:

'Moram vam reći da puhanje vjetra ne može biti uzrok vašoj zubobolji. Dapače! Zubima je ugodno ako puše vjetar. Uzrok slabim zubima je vjerojatno loša zubna higijena – kao što sam i sam iskusio – prouzročena mesnom prehranom. Ljudi jedu, smiju se i razgovaraju istovremeno, dok se mala vlakna mesa uvlače u prostor između zuba, gdje se raspadaju i trunu poput ranjenika zarobljenih između dva kamena. Jedino meso ima takvo svojstvo, da onemogućuje jednostavno čišćenje zubi. Kada bi čovjek bio stvoren za potrošnju mesa, imao bi zube takvih oblika kao grabežljivci - oštre i razmaknute - za kidanje mesa. Ne znam što da vam još napišem kao pripomoć. Zacijelo još niste bili u restoranu u Opolzerskoj ulici. Kako to da ne idete tamo čak i sada, kada je sezona svježeg povrća?'

Kafka se oštrim riječima obraćao ljudima da postanu vegetarijanci. Na svojim putovanjima često je morao braniti vegetarijanstvo (pred drugačijim stavovima mesojeda i pivopija), kao nešto što je dobro za ljudski um.

Evo nekih mjesta u kojima je Kafka ručao tijekom svojih putovanja:

Thalysia Reichenberg/Liberec

Thalysia je jedan od prvih vegetarijanskih restorana u Češkoj, koji je otvoren krajem 19. stoljeća. Otvorila ga je gospođa Amalia Gebhardt, rajhenberška aktivistica za ženska prava. U restoranu su bili dobrodošli vegetarijanci, žene i svi oni koji su bili u potrazi za zdravijim življenjem, uz iznimku pušača, mesojedaca i alkoholičara. Bilo je šaljivih pjesama i priča o tom restoranu, zbog njega je došlo i do nekoliko uličnih tuča. U Thalysiji su imali na raspolaganju 20 jelovnika, bezalkoholna pića, salate, čajeve, svježe voće i sokove... Restoran je bio otvoren od 7 sati ujutro do 10 sati navečer. Pod pritiskom ostalih restorana Amalia Gebhardt morala je zatvoriti restoran 1912. Kafka je restoran posjetio tijekom poslovnog putovanja u Reichenberg, odakle je poslao svojoj sestri razglednicu sa slikom restorana i hrane koju je jeo u njemu.

Warnsdorf - Reformspeisehaus David Zimmer

David Zimmer’s Reformspeisehaus (Drugačije svratište) u Warnsdorfu bio je prvi vegetarijanski restoran u Češkoj. Vlasnik Zimmer je bio dobar prijatelj Moritza Schnitzera i također vrlo aktivan u Schnitzerovom Društvu. U ovom restoranu je bila knjižnica Saveza za zdravo življenje. Kafka je u ovom restoranu 1911. sreo Schnitzera. Od tuda je također poslao razglednicu svojoj obitelji.

Berlin - restoran u Friedrichstrasse

U berlinskoj ulici Friedrichstrasse bila su barem dva vegetarijanska restorana. Otkako je Kafka redovito posjećivao Berlin, vjerojatno je također bio redoviti gost svih vegetarijanskih restorana u Berlinu. U listopadu 1923. napisao je prijatelju Maxu Brodu: 'Jeli smo kajganu od jaja s krumpirom (odlično uz dodatak dobrog maslaca), vegetarijanski odrezak, tjesteninu s pireom od jabuke, kompot od šljiva i salatu od paradajza.'

Trinaest godina prije Kafka je pisao Brodu:

'Ništa nije tako dobro kao hrana u tom restoranu. Umjesto običnog kruha imaju grahamov kruh. Upravo čekam pšenični puding, malinov sirup, zelenu salatu s preljevom od vina od ogrozda. Čaj od lišća jagoda odlično odgovara opisu savršene hrane.'

Pored ovih restorana, Kafka je vrlo dobro poznavao slična mjesta, primjerice u Beču, Pragu, Švicarskoj i drugdje. Poznato je gdje je u Pragu kupovao vegetarijansku hranu, te da je imao dosta vegetarijanskih kuharica. Često je govorio da se kuhati može lako naučiti.

Postoji još jedno nagađanje o Kafki i o tome da je njegov način života oslabio njegovo zdravstveno stanje. Statistički podaci bolesnika s TBC-om (tuberkulozom) bili su sljedeći: 40% pacijenata umrlo je unutar prvih godinu dana nakon otkrića simptoma zbog povraćanja krvi (tako su umrli Kafkin prijatelj John Keats iz Engleske i češki pjesnik Jiří Wölker), a preostalih 50-60% pacijenata umrlo je do pete godine nakon otkrića simptoma TBC-a. Kafka je živio sedam godina nakon otkrića bolesti.

Postoji još jedna neobična okolnost. U listopadu 1918. Kafka se zarazio tzv. španjolskom gripom, epidemičnim oblikom gripe, uslijed koje je umrlo gotovo 100 milijuna ljudi diljem svijeta tijekom Prvog svjetskog rata. Tisuće potpuno zdravih ljudi u Kafkinoj okolini umro je zbog ove opasne gripe, Kafka se, međutim, i pored smrtonosne tuberkuloze vrlo brzo oporavio.

Liječnici mu nisu mogli pomoći pobijediti tuberkulozu, ali su Schnitzerovi savjeti u vezi vegetarijanske i zdrave prehrane, kao i tjelesne vježbe, Kafki za nekoliko godina produžili život. Na fotografiji iz 1921., u dobi od 38 godina, unatoč borbi protiv TBC-a, izgleda kao zdrav i mlad čovjek. Kafka nije imao veliko povjerenje u liječnike službene medicine, iako je redovito išao na savjetovanja u vezi sa svojom bolešću. Godine 1916., kada je njegovo tijelo već bio načeo TBC, liječnik mu je savjetovao: 'Što manje pušenja, bez alkohola – možda samo povremeno, više povrća nego mesa, bez mesa za večeru, plivanje...'. Kafka nije bio pušač, nije uživao alkohol, nije jeo meso, nego samo voće i povrće, a uz to je svakodnevno išao plivati. Nije čudno da je izgubio povjerenje u službenu medicinu.

Godine 1920. pisao je svojoj sestri: 'Ne želim ići u toplice! Zašto? Zato što će me liječnik zgrabiti i gurnuti mi mesne odreske u grlo sa svojim od dezinfekcijskih sredstava smrdljivim prstima.' Za svoje liječenje odabrao je samo naselja gdje su mu pri liječenju mogli ponuditi vegetarijansku prehranu. Iste godine, kada je bio u lječilištu u gorju Tatre, nisu imali sluha za njegovu želju već su mu kao dio terapije propisali prehranu ribom. Kafka je napisao svojoj sestri:

'Večeras sam bio vrlo žalostan jer sam jeo sardine. Inače, dobro su ih pripremili, s majonezom i pireom od krumpira, ali bili su to sardine. Još nekoliko dana potom sam imao želju za mesom i kažem ti, bila je to za mene ozbiljna pouka. Žalostan kao hijena hodao sam kroz šumu. Žalostan kao hijena sam proveo noć. Zamišljao sam hijenu koja je usred šume pronašla zatvorenu konzervu sardina, koju je tamo izgubio turist, i koju sada pokušava otvoriti zubima da bi došla do hrane. Koja je razlika između čovjeka i hijene? Ona ima potrebu, koju mora zadovoljiti, nama je ne treba, ali je ipak želimo. Liječnik me je tješio, tvrdeći da ne trebam biti tužan. Rekao sam mu da sam ja pojeo sardine, a ne one mene.'

Iako je Kafkin način života doprinio njegovom biću, zdravstveno stanje mu se pogoršalo 1924. i 3. lipnja te godine umro je u lječilištu u blizini Beča odbijajući bilo kakvu hranu.

Kafka je bio živahan vegetarijanski aktivist, a Moritz Schnitzer važna osoba u povijesti IVU. Moritz Schnitzer nije bio član sekte, već humanist i filantrop, koji je zajedno sa svojim istomišljenicima razvijao IVU tijekom 20-ih i 30-ih godina 20. stoljeća.

Kafkina životna želja je bila da ode u Izrael i otvori vegetarijanski restoran u Tel Avivu sa svojom posljednjom djevojkom Dorom, gdje bi radio kao konobar.

http://www.prijatelji-zivotinja.hr/index.hr.php?id=1829

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post22

Kafka in Love

his lifePosted by mathias Mon, January 03, 2011 10:32:24

Song: Where is the Village? /

Vi iz dus geseleh?, sung in yiddish

and english by the Barry Sisters.

Dual tracks sound enhanced version.

Franz Kafka in Love:

"Kafka's own love life with two ladies in particular, Felice Bauer and Grete Bloch...

Felice Bauer

"and there were his letters to Felice Bauer, the Jewish girl he fell in love with and 'made love to' via letter over a period of two years, supplemented by his letters to her friend, with whom he also fell in love.

Kafka had met Felice Bauer in Berlin in 1912. Over the next two years, he would exchange dozens and dozens of letters with her, some of them extremely intimate, if not classically romantic. Kafka twice became engaged to Felice, despite being wholly unattracted to her sexually.

Enter Grete Bloch, Felice's best friend, whom she sent over to Prague to sort Kafka out, and with whom he began an affair that went far beyond the exchange of letters. Wracked with guilt, he eventually confessed his unfaithfulness to Felice - in fact, the two women put Kafka "on trial" in a hotel room in Berlin, with his steamy letters to Grete providing the damning evidence they needed for a "conviction."

It was after his grilling in that Berlin hotel room that Kafka began writing The Trial. At the age of thirty, he again became engaged to Felice, yet wrote in his diary that in doing so, he felt "bound hand and foot, like a criminal."

The story of Kafka's real life trial at the hands of Felice Bauer and Greta Bloch, set against the narrative of the novel, says Paul Bentley, in part explains Josef K.'s mysterious attraction to the character "Fraulein Burstner."

Kafka and Felice Bauer

"There's no doubt that the two girls turn up in the novel; there's no question of it. When you realise that Fraulein Burstner is Felice, his fiancée, who tore him to pieces at this trial, this pseudo 'trial' in the hotel room, and read damning extracts from his letters to the other girl and so forth, and that the pair of them destroyed him, then you realise why Josef K, on the way to the quarry, loses the will to live; because, you know, he [Kafka] was simply a broken man after that trial." "

FRANZ KAFKA IN LOVE:

"During his life Kafka had many girlfriends, many affairs, and a number of broken engagements. In 1912 he met Felice Bauer, a twenty-four-year-old businesswoman from Berlin. He warned her that life with him would mean ''a monastic life side by side with a man who is fretful, melancholy, untalkative, dissatisfied and sickly.'' Their relationship lasted for five years. Felice later moved to the United States, where she died in 1960."

"Julie Wohryzek , daughter of a synagogue servant, * 1891-1944 January 1919 Franz Kafka meets Julie Wohryzek in a pension (pension Stuedl) in Schelesen [ Zelezná ] (noerdl. v. Prague), in which it is for recovery. October/November. 1919 Planned marriage fails, because an intended dwelling was otherwise assigned. 6.Juli 1920 Last well-known meeting"

Milena Jesenska.-

"She was not the first woman in Kafka's life, and he tried to be objective about their future together:

"I've been engaged twice (three times, if you wish, that's to say twice to the same girl), so I've been separated three times from marriage by only a few days. The first one is completely over...the second is without any prospect of marriage..."

He wanted to marry, he explained, but feared it would affect his writing. For Kafka, marriage was not a way out of loneliness but a vision of security, a vocation in itself:

"Marrying, founding a family, accepting all the children that come, supporting them in this insecure world and perhaps even guiding them a little, is I am convinced, the utmost a human being can succeed in doing at all."

Part of the love letter dated Nov 11, 1912, from Kafka to Felice Bauer:

"Write to me only once a week, so that your letter arrives on Sunday -- for I cannot endure your daily letters, I am incapable of enduring them. For instance, I answer one of your letters, then lie in bed in apparent calm, but my heart beats through my entire body and is conscious only of you. I belong to you; there is really no other way of expressing it, and that is not strong enough. But for this very reason I don't want to know what you are wearing; it confuses me so much that I cannot deal with life; and that's why I don't want to know that you are fond of me. If I did, how could I, fool that I am, go on sitting in my office, or here at home, instead of leaping onto a train with my eyes shut and opening them only when I am with you? Oh, there is a sad, sad reason for not doing so. To make it short: My health is only just good enough for myself alone, not good enough for marriage, let alone fatherhood. Yet when I read your letter, I feel I could overlook even what cannot possibly be overlooked."

イディッシュ語

Сёстры Бэрри

Шар голубой

http://www.youtube.com/watch?v=TFlXMtMoeLc&feature=player_embedded

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post19

rabbi Nachman

his lifePosted by mathias Mon, October 18, 2010 19:47:36

Rodger Kamenetz’s Burnt Books, the latest volume in the Nextbook Press Jewish Encounters series, is a dual biography of Rabbi Nachman of Bratslav and Franz Kafka, the great surrealist writer. Both men left instructions that their writings be destroyed after their deaths, nearly a century apart; both men’s wishes were ignored. In time, both men became icons: On Rosh Hashanah each year, thousands of Jews make a pilgrimage to Nachman’s grave in Ukraine; debate rages still over the fate of Kafka’s papers. Kamenetz sees Nachman and Kafka as kindred spirits, men whose works speak to one another about the challenges of maintaining tradition in the face of modernity.

Kamenetz spoke to Vox Tablet host Sara Ivry about the two men, about the relationship each had to the Haskalah, the Jewish Enlightenment, and about how Nachman’s fable about a turkey responds to Kafka’s tale of an insect.


Running time: 17:57.


http://www.tabletmag.com/podcasts/47552/close-encounter/?utm_source=Tablet+Magazine+List&utm_campaign=089f20da30-10_18_2010&utm_medium=email

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post17

Sofia Gandarias / Saramago

his lifePosted by mathias Fri, July 30, 2010 10:10:29

ARTE / INEDITI. PRAGA: UNA CINQUANTINA FRA DIPINTI E INSTALLAZIONI

Saramago: «Dio non ha letto Kafka»

Il Nobel presenta la mostra di Sofía Gandarias dedicata allo scrittore ceco

«Kafka, il visionario» è il titolo della mostra che Sofía Gandarias (Guernica, 1957) dedica, a Praga, allo scrittore ceco di lingua tedesca (1883-1924). La rassegna di una cinquantina fra dipinti e installazioni è distribuita in due sedi. Lo spettatore è accompagnato da un sottofondo di musiche di Antonin Dvorák e di Gustav Mahler. Per questa esposizione, José Saramago, una ventina di giorni prima della morte, ha scritto un testo, inedito in Italia, che pubblichiamo in esclusiva. Come si ricorderà, José Saramago non solo ha scritto di arte, ma era egli stesso un artista di notevole spessore. Basta ricordare la grande mostra del maggio dello scorso anno a Palazzo di Ajuda a Lisbona, nella quale erano esposti, fra sculture e architetture, circa 500 lavori del premio Nobel portoghese.

Sofia Gandarias: «Dio non è qui» (2006), uno dei dipinti dedicati a Kafka esposti a PragaAlla domanda angosciosa, sebbene carica di facile retorica, che il Papa lanciò ad Auschwitz, fra lo stupore e lo scandalo dei credenti: «Dov’era Dio?», segue questa importante mostra di Sofía Gandarias che con semplicità risponde: «Dio non è qui».

È evidente che Dio non ha letto Kafka e, a quanto pare, neppure Ratzinger. Tanto meno Primo Levi che è più prossimo al nostro tempo e che mai si è servito di allegorie per descrivere l’orrore.

Se mi si permette l’audacia, consiglierei al Papa di visitare, con tempo e occhio attento, questa mostra di Sofía e di ascoltare con attenzione le spiegazioni che gli offrirebbe una pittrice la quale, conoscendo a fondo l’arte che esercita, s’intende molto anche del mondo e della vita che in esso abbiamo fatto, credenti e i non credenti, fiduciosi e sfiduciati, e gli altri, quelli che fecero Auschwitz e quelli che si domandano dov’era Dio. Meglio sarebbe che ci domandassimo dove siamo noi, quale incurabile malattia è mai questa che non ci permette di inventare una vita diversa, anche con dei, se necessario, senza però l’obbligo di credere in loro.

L’unica e autentica libertà dell’essere umano è quella dello spirito, uno spirito non contaminato da credenze irrazionali e da superstizioni, in alcuni casi magari poetiche, che però deformano la percezione della realtà e che dovrebbero offendere la ragione più elementare.

Seguo da anni il lavoro di Sofía Gandarias. Sono impressionato dalle sue capacità di resa, la forza della sua vocazione, l’abilità con cui trasferisce sulla tela le sue visioni del mondo interiore, il rapporto quasi organico che ha con il colore e con il disegno.

Sofía Gandarias è, lei tutta, memoria. In primo luogo memoria di se stessa, come chiunque di noi, e anche memoria del suo vissuto e di quanto ha imparato, memoria di tutto quanto ha interiorizzato come cosa propria, memoria di Kafka, Primo Levi, Roa Bastos, Borges, Rilke, Brecht, Hanna Arendt; di quanti, per dirla in una parola, si sono affacciati al pozzo dell’animo umano e hanno provato quella vertigine.

(Traduzione di Giancarlo Depretis)

SOFÍA GANDARIAS

Praga, Czech Centre (tel. +420/234668501) e Instituto Cervantes (tel. +420/221595211), sino al 16 luglio

José Saramago

05 luglio 2010

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post16

Sadness in Palestine

his lifePosted by mathias Thu, June 24, 2010 15:33:50

Sadness in Palestine

Kafka couldn't stand modern national Jewish culture and the literature that cultivated and promoted it, especially the Hebrew-Zionist brand. Not only did he outright say he had no interest in this kind of literature, but he was totally opposed to it. Franz Kafka, who was supposedly interested in Zionism and its cultural manifestations, and who lived in the eye of the storm, so to speak, never wrote a single word about Hebrew literature. It was as if he didn't know it existed. Neither did he have anything to say about the Hebrew play performed at the 11th Zionist Congress, in 1913, by Nahum Zemach, later the founding father of Habimah Theater in Moscow.

Kafka, who had been so enchanted by the Yiddish theater two years earlier, evinced no interest whatsoever in seeing a play whose actors spoke the language of the Bible on a Viennese stage, even though he had always expressed a desire to learn Hebrew and declared himself jealous of those who were able to master it. When Felice Bauer, later his fiancee, claimed she knew Hebrew, when they first met at the home of Max Brod's parents, he took perverse pleasure in her inability to translate or explain the name "Tel Aviv" - which did not stop him from proposing that same evening that he and Felice travel to Palestine together.

His silence encompassed all the heroes of the Hebrew literary renaissance and the new Hebrew literature as a whole. While Kafka took great pains to read the French dissertation of Meir Pines on Yiddish literature (and even jotted down notes in his diary to help him remember key points), it never occurred to him to read Nahum Sluschz's dissertation on modern Hebrew literature, also submitted to the Sorbonne as a doctoral thesis and published in French in 1903.

In his diary, Kafka frequently mentions Yiddish writers, naming both well-known figures (Mendele Moycher Sforim, Sholem Aleichem, I.L. Peretz, Mordecai Spektor, Morris Rosenfeld) and complete unknowns, as if there were no difference between the canonic and the non-canonic in Yiddish literature. He speaks respectfully of Jacob Adler, aka the Great Eagle of New York, one of the leading Yiddish actors of the time (also noting the rumors that Adler had become a millionaire). On the other hand, there is not one word about Hebrew writers and intellectuals, whose work he could have read in German and presumably heard about from his Zionist friends: Ahad Ha'am, for example, whom Martin Buber spoke about at length, albeit not without criticism, in his first lecture on Judaism at the Bar Kochba club (Kafka attended the lecture but was not impressed with Buber's remarks, which he describes as an eclectic and unconvincing hodgepodge of ideas); and Micha Josef Berdichevsky, who not only published stories and articles in German, but even a whole book on the social and cultural world of the Jews of Eastern Europe (1918), as well as two collections of legends and folktales (a subject Kafka was supposedly very interested in), which went on to become classics (one is "Mimekor Yisrael: Classical Jewish Folktales," translated into English by I.M. Lask).

The search for some hint of the work of this Hebrew author, who was so close to German culture and so accessible to someone who grew up on the writings of Nietzsche, is a search in vain. The same is true for the stories of Shmuel Yosef Agnon, several of which were translated into German during Kafka's lifetime. Kafka does, however, mention one famous Hebrew writer: Yosef Haim Brenner, the author of "Breakdown and Bereavement," a novel that Kafka tried to wade through in an attempt to learn Hebrew.

Kafka brought the book with him from Prague to Berlin, and began to read it under the tutelage of Pua Bat-Tovim, a university student from Palestine. Using Brenner as a tool for learning the language seems to have been a pedagogic innovation of Bat-Tovim, who thought that an educated person with refined literary tastes like Kafka would progress more quickly when given a serious and challenging piece of literature to read, instead of some inane text from a Hebrew reader. Brenner's novel, which was the "last word" in artistic Hebrew prose back in the early 1920s (it was first published in New York in 1920), seemed fitting to her, also, perhaps, on account of Brenner's reputation as a poet of suffering, self-doubt and sadness.

Bat-Tovim assumed that Kafka would "identify" with him (later, in her memoirs, she did, in fact, write that Kafka empathized with the pain of Yehezkel Hefetz, the book's protagonist). These were also days of shock: Brenner had been murdered on the outskirts of Jaffa in the riots of May 1921, and elevated into a kind of "Zionist saint."

Bat-Tovim was greatly mistaken if she thought that Kafka liked the book. He found it extremely hard to read and boring. Kafka, with his genteel European manners, did not tell his young, enthusiastic tutor (whom he liked) what he told his friends Max Brod and Robert Klopstock (the latter a medical student from Budapest who became so attached to Kafka that he quit his studies to be at his side and nurse him through his final illness; Klopstock was the one who gave in to Kafka's demands and injected him with the fatal dose of morphine that put an end to his suffering).

To Brod, he wrote that reading 30 or so pages of Brenner's work was more effort than it was worth, and he did not enjoy the book. "Sadness in Palestine?!" he wrote, challenging the cliches about Brenner's sadness. He found the book tiresome, off-putting and altogether not very good. There is not a word about it in his diaries.

Brenner, tedious bore

Neither is there any hint that Kafka ever discussed Brenner with his last lover, Dora Diamant, a fervent Zionist and a lover of Hebrew and Yiddish national culture, who was quizzed by Bat-Tovim when she visited their apartment in Steglitz on the outskirts of Berlin and pronounced knowledgeable enough in Hebrew to help Kafka read the book. While Diamant and Kafka may have read a few pages together, she makes no mention in her diaries or interviews of Kafka's response to the book, despite the fact that she was completely attuned to every thought and feeling projected by the man she loved and admired. Reading Brenner's novel was evidently a tedious bore, but it was something they refused to stop because learning Hebrew was part of their dream of a shared life in Palestine. At the same time, they saw no need to spoil their talks with discussions of a book of which neither of them was enamored. Indeed, only a casual observer would say there was any real affinity between the worlds of Brenner and Kafka, and think it possible to place them side by side on some hypothetical map of the modern Jewish "canon."

Kafka's connection to Zionism is too complex and multi-faceted to discuss here. It seems that those who claim that there was such a connection and that Zionism played a central role in his life and literary work, and those who deny the connection altogether or dismiss its importance, are both wrong. The truth lies in some very elusive place between these two simplistic poles.

There is no question that Kafka found Zionism, as a political and social option for the Jews, very interesting, and even exciting, despite his aversion to the organized Zionist establishment. Kafka may have been uncomplimentary and mocking in his description of the 11th Zionist Congress but he was curious enough to give up a whole week of holiday for it, although it was a holiday he badly needed after his break-up with Felice Bauer.

Dreams of visiting and eventually settling in Palestine remained with Kafka for years, although he never did anything to make them come true (apart from his feeble attempts to learn Hebrew). They were an inseparable part of his desire to escape from the claws of witchy Prague and his fantasy of a strong and practical woman rescuing him from the labyrinth in which he was trapped. His sense was that such a woman would mean the end of his writing career, so while, on the one hand, it was imperative to establish such a relationship, it was also necessary to do everything possible to break it up. In much the same way, he revived his dream of going to Palestine from time to time, but also made sure it would never materialize.

That being the case, some of Kafka's most important stories, among them "A Report to the Academy" and "Investigations of a Dog," might be legitimately interpreted from a Zionist perspective (along with other equally valid interpretations).

Obviously one might also see these stories as a satiric comment on Zionism. For example, "A Report to the Academy," first published in Martin Buber's Der Jude and interpreted by Kafka's Zionist friends as a Zionist satire on assimilated Judaism, could also be read as a brutal lampoon of the Zionist concept of "norma¬lization."

The tale, about Red Peter, an ape who delivers a report to the academy (in another version of the story he is interviewed by a journalist) and finds that the only way he can get out of his cage is to make friends with his captors and become more and more like them, might be seen as a metaphor for the assimilated Jew, for whom there is no "way out" (of the cage, i.e., the ghetto), unless he transforms himself into a German or Frenchman of the Mosaic faith.

But Red Peter could also represent the Herzlian Jew, who is forced to adopt the dubious solution of collective existence in a nation-state "like all other nations" as the only way of escaping from the cage of anti-Semitism and the humiliation of not being socially accepted into the non-Jewish society he wants to join.

This interpretation illuminates the story as a brutal parody not only of Herzl's "Altneuland," but of "Der Weg ins Freie," the only novel written by the Austrian Jewish playwright Arthur Schnitzler (whose work Kafka detested), which describes the stifling atmosphere in which Jewish Viennese intellectuals and artists lived, and proposes Zionism as a solution to their emotional and social distress. The same is true of the farmer motif (how to promote faster growth of food crops) that plays such a central role in "Investigations of a Dog." Kafka did indeed read the reports of the Jewish agricultural colonies in Palestine with great interest, but the motif might also be comic or grotesque in the context of a satire on the Zionists, devotees of the return to the soil, to agriculture, to the "simple" life of the farmer, who brought to the task their Talmudic brain and have turned farming into a pseudo-theological-philosophical exercise with an inquisitive dog to represent them.

The issues, as we have said, are complex. Kafka's narratives can be interpreted in so many contradictory ways that the questions raised by his work will probably never receive a clear answer.

Bialik's contradictions

And yet we can say, with a fair degree of certainty, that Kafka's gut reaction to the modern national-cultural Jewish enterprise, whether or not he was a Zionist, was one of distaste. Proof can be found across the spectrum, from his almost roaring silence to a variety of criticisms, some harsher in tone than others, such as his remark that Bialik's poetry "exploited" the Kishinev pogrom to promote a certain agenda.

To put it bluntly, Kafka couldn't stand modern national Jewish culture and the literature that cultivated and promoted it, especially the Hebrew-Zionist brand. Not only did he say outright on several occasions that he had no interest in this kind of literature (as opposed to Talmudic legends and mainly Hasidic tales, which he probably read in Buber's famous adaptations), but he was totally opposed to it. Not that this opposition simplifies the matter or clarifies Kafka's attitude to Zionism: It actually makes things even more complicated.

Because how could Kafka be positive toward the Zionist enterprise in Palestine to any degree at all while "opposing" the literature and culture that articulated the desire for a "new Jewish future"? Was a Zionist or national renaissance possible without the literature and culture that promoted its aims? Of course, this is not the only question that goes unanswered here, although it could be that Kafka, if asked, would say that there must be a total separation between political trends, which one may or may not support, and art and literature, whose authenticity depends solely on a desperate and unrelenting search for pure existential truth, free of all utilitarian considerations or desire to promote social agendas. Literature must strive for what Heinrich von Kleist sought in "Michael Kohlhass" and "Die Marquise von O," or what Flaubert achieved in "Sentimental Education." It must not be guided by the kind of goal that Kafka ascribes to Bialik in his poem "In the City of Slaughter."

Indeed, this comment on Bialik's poem is fascinating because of the seeming contradiction it contains. The phrase "Jewish future" has positive connotations. On the other hand, Kafka's claim that Bialik used the Kishinev pogrom to promote this future is clearly negative. But is this necessarily contradictory? It is not the future of the Jews he objects to, but the fact that the poet is making ideological-literary hay from the suffering of the weak and downtrodden. In fact, the same duality can be seen in Mendele Moycher Sforim's harsh criticism of the poem: "Hear this tale and gasp in disbelief! Brutes, beasts, the dregs of human society, have attacked me and my wife and children. They have murdered and massacred and committed repulsive deeds of every kind, and then this man gets up and preaches to me, pouring salt on my wounds ... I writhe in the dust and he stands over me, whip in hand, lashing and lashing ... "

Kafka also mocked Bialik for "disgracing" himself by descending from the heights of Hebrew to the lows of Yiddish. Kafka's positive attitude toward Yiddish and Yiddish literature would seem to challenge our assumption that he was critical of the entire modern Jewish national-literary enterprise. There is no question that Kafka was sympathetic and even warm toward Yiddish, despite the fact that he did not speak the language and never tried to learn it. In fact, it was much closer to his heart than modern Hebrew, which he made an effort to learn but without success.

When an intelligent and determined person like Kafka fails to learn the basics of a foreign language after several years of trying, and cannot accomplish what any schoolchild can do with the proper instruction and effort, one begins to ask why. There must be some psychological explanation (although Kafka himself was not at all a fan of psychology).

It looks very much like a subconscious or semi¬conscious attempt at self-defeating behavior. Why should Kafka "allow" himself to master Hebrew if it would lead to undesirable contact with texts like "In the City of Slaughter" or "Breakdown and Bereavement"? True, becoming proficient in Hebrew would also give him access to the "ancient sources" and the Bible, in which Kafka was certainly interested (he derived great pleasure in the last year of his life from the Bible and Talmud lectures he attended, when his health permitted it, at the Leo Baeck Jewish Studies Institute in Berlin; the Bible lectures were delivered by the philologist N. H. Torczyner, later Prof. Naftali Herz Tur-Sinai of the Hebrew University of Jerusalem).

For this reason, along with his dream of settling in Palestine, Kafka persisted in his Hebrew studies until the very last months of his life. At the same time, he "took pains" to make very slow progress, balk at his lessons and treat the whole matter as boring. His on-and-off relationship with Felice Bauer fits in quite well with this theory. In any case, Kafka's remarks about Hebrew in his letters and diary show not a trace of the warmth with which he wrote about Yiddish, whose cadence and inflections he associated with the "Jewish temperament."

Dan Miron holds the Leonard Kaye chair for Hebrew and comparative literature at Columbia University, and professor emeritus at the Hebrew University.

Haaretz


http://elmundosefarad.wikidot.com/sadness-in-palestine

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post15

Milena Jesenska 02

his lifePosted by mathias Sun, June 13, 2010 11:50:44

HISTERIJA NEZAVISNOSTI

Svi smo opsednuti time. Tvrdimo da je najgore što može da nam se desi da budemo zavisni. Zato izbegavamo bilo kakva obećanja, pogodbe i poštovanje najjednostavnijih obaveza. Dva dana unapred ne možemo da obećamo da ćemo nešto uraditi, s ponosom tvrdimo da unapred ne znamo šta ćemo prekosutra raditi. To nazivamo slobodom. Kada se setim da su ranije živeli ljudi koji su čitav svoj život posvećivali jednom obećanju i ispunjavali ga, počinjem da verujem da je naše vreme pre u znaku kukavičluka nego u znaku slobode. Svako pokušava da se reši svoje obaveze tvrdeći da je jednostavno čovek koji ne može ništa da uradi pod pritiskom. Uverava da je spreman na svaku žrtvu, pod uslovom da je dobrovoljna. Kada se smiluje da se „dobrovoljno" žrtvuje nekoj dužnosti, ushićen je samim sobom i od drugih očekuje da budu ushićeni. Dešava se da danas sa ushićenjem tvrdimo da čovek koji ne vara svoju ženu jeste čestit čovek; krajnje je neuobičajeno raditi svoj posao pošteno i niko nije siguran treba li tom čoveku da se divi ili da ga smatra nenormalnim. Ne uzimati mito, u bilo kakvom vidljivom ili nevidljivom vidu, znači izložiti se opasnosti da nas smatraju svecem ili idiotom. Zgroziti se nad nečim nečasnim znači da smo isuviše osetljivi. Smatra se da sve normalno zaslužuje pohvalu. Danas je mnogo lakše uraditi nešto značajno nego ranije. Sećam se Čestertonove Odbrane obećanja koja nisu data. Danas je takoreći junaštvo obećati nešto. Krajnje je herojstvo ispuniti ono što smo obećali. Uvek i svuda, ljudi sve opravdavaju nekim humanizmom. U ime humanizma dopuštamo sebi sve moguće slobode; uskoro nećemo imati onu značajnu slobodu da budemo staročeški i starinski pošteni. Žena krši ruke nad svojim mužem koji je sve pare propio a nju ostavio u bedi s detetom uopšteno o njoj tvrdimo da je isuviše stroga prema njemu, jer je on slobodan čovek i ima prava kada mu padne na pamet da se napije do besvesti. Hvalimo slobodu, a ne hvalimo slobodnu plemenitost i uspešnost bez nadgledanja i prinude. Zasad slobodu shvatamo kao životinja puštena s lanca: biti slobodan znači raditi sve što nam padne na pamet. Nismo još došli do toga da shvatimo da je prava sloboda raditi dobrovoljno dobre stvari. Kada neko neće da se oženi iz straha da ne izgubi slobodu, ili neće da prihvati neki posao zato što bi ga stalan posao suviše vezivao i brani se značajem takve ljudske slobode, uvek zamislim zemaljsku kuglu otprilike onako kako vidimo mesec teleskopom sa Narodnog pozorišta za jednu krunu tokom jesenjih večeri: čudnu kuglicu nepoznate veličine, izbrazdanu malecnim kanalima, sa sitnim drvećem i brdašcima; u tom čudnom svetu zamišljam čoveka mravića kako se od rođena do smrti migolji. Koliko se samo narinta da bi se triput dnevno najeo, da bi spavao ispod krova nad glavom, a da i ne govorim o raznim brigama oko oblačenja, o raznim ambicijama, uspesima i olakšicama koje mu promiču kroz glavicu. Jednom zarobljen nepoznavanjem i ogromnošću prostora, drugi put zarobljen praznoverjem svoje nesvesnosti i sto hiljada puta zarobljen snovima o neispunjenim željama, taj zarobljenik, koji nikada nigde ne može da pobegne, govori o slobodi jednog popodneva, o zrncu peska u beskonačnosti. Imati slobodu da se odmah otputuje do Afrike, sa visine od nekoliko stotina metara, to je samo čudnovato puzanje sa jednog mestašca na drugo. Imati slobodu novca, znači biti zarobljen hiljadama konvencija, a imati slobodu siromaštva, znači biti zarobljen hiljadama neispunjenih želja. Čovek ima samo jednu slobodu a to je da umre; i drugu slobodu: da ne želi da bude slobodan. Stvarna sloboda znači preuzeti na sebe ono što se mora preuzeti i učiniti to sa mirom. To nije rezignacija, to je samo svest o tome: što se više koprcamo u uzaludnim borbama, više se zaplićemo u mrežu. To nije pokornost i predavanje. To je samo poštenje da stvari vidimo onakvim kakve jesu i da ih se grčevito ne držimo.

Milena Jesenska

Narodne novine, 20. februar 1927.

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post13

Milena Jesenska 01

his lifePosted by mathias Sun, June 13, 2010 11:46:37

NIJE DOBRO OČEKIVATI NEŠTO

Da li vam je ikada palo na pamet da u stvari ne radimo ništa drugo već čitav život provodimo u radosnom iščekivanju nečega i da ne možemo da živimo ako ništa ne iščekujemo? Zimi iščekujemo proleće, opevamo lepotu toplih večeri i letnjeg sunca na obali. Leti planiramo zimski odlazak na skijanje, sa prijatnom radošću i skrivenim zadovoljstvom zamišljamo toplotu naložene peći, stonu lampu i drage knjige, razna zimska uživanja na snegu i magiju sivog neba, punog magle. Iščekujemo haljinu koju ćemo dobiti, koncert koji ćemo slušati, grad koji ćemo videti i susret koji je pred nama. Kada sam bila devojčurak, s radošću sam iščekivala život. Očekivala sam da će odjednom, naglo da se nešto otvori i život počne. Da se otvori, na primer, zavesa i život dođe. Nije došlo ništa, odnosno došla je gomila stvari, ali to nije bilo to. Nekako to nije bio život. Nisam ni primetila da više nisam devojčica, ali da još uvek s radošću iščekujem život, da i dalje čekam da on dođe. Odavno je sve to bio život. Bio je to život, stvari i događaji koje sam sa radošću iščekivala, a koji su prolazili jedan za drugim a da nikada nisu bili ni blizu lepoti radosnog iščekivanja postajali su divni tek u sećanju na njih i iščekivanju da se ponove.

Nekada mi izgleda da čovek živi na ivici provalije u koju se survava sadašnjost. Tačno znamo prošlost i uzalud se bavimo njom, u nemogućnosti da je promenimo. Znamo i budućnost i njom se bavimo uzalud u nemogućnosti da je pretpostavimo i njom ovladamo. Jedino o čemu ništa ne znamo jeste sadašnjost, danas popodne, ono u čemu smo sada. Štedimo prošlost i pravimo planove za budućnost, ali trošimo sadašnjost na tako nesrećan način da skoro ne shvatamo da je ona život i to jedini život. Kuvamo, na primer, čaj i izgleda nam da je to tek tako, kao intermeco između nečega što je bilo i što će biti. U stvari, to nije tek tako, upravo to je život. Ništa drugo nije život. Neslavan je, običan i pun razočarenja, mada, u stvari, postoji samo jedno veliko razočarenje to je večno sedenje u čekaonici, čekanje brzog voza koji nikada neće doći. Ali ovaj proplanak, pun vresova, peska i jadnih borova sa svetlošću u riđim krošnjama, čudnovato je lep, a ti, blesavo, glupo srce ne misli na muškarca koji te suviše ili premalo voli, ne misli na novi kaput sa postavom od prošle godine, na obaveznu prijavu poreza, već samo na proplanak. Misli na njega apsolutno, obuhvati ga celovito, sve ostalo izbriši osim pogleda na njega, ne budi tužno, ni srećno, ni puno želja, to su sve besmislice, budi prisutno, današnje i uči, bože moj, uči da vidiš samo ovaj trenutak i iscedi iz njega sve što u njemu postoji. Nauči da prekineš lanac tog ljudskog ređanja događaja u kojima su strah, nesigurnost, bol, nezadovoljstvo, želja, već jednostavno: budi! Nikada ti niko neće nadoknaditi to što ti je pobeglo iz ruku, a današnjem bolu ćeš se sutra smejati. Nikada još nisi živelo nešto što sutra ne bi videlo u drugačijem sve tlu, a prekosutra u još drugačijem; osloni se na to da sve što izgleda strašno ozbiljno, u stvari, nije tako. A zbog te strašne ozbiljnosti sa kojom shvataš svoje lične brige, lakomisleno zaboravljaš na trenutak koji je upravo sada i jedino je on strašno ozbiljna, nepovratno izgubljena i nezamenljivo uništena stvar u tvom životu.

Milena Jesenska

Narodne novine, 22. avgust 1926.

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post12

KAFKA ON THE GULF

his lifePosted by mathias Wed, June 09, 2010 17:46:48

Kafka on the Gulf

A New Orleans resident reflects on how the Czech master prepared him for the oil spill

BY RODGER KAMENETZ

Here in New Orleans, faith and doubt wrestle daily.

This has always been true for our vulnerable city, but in the nearly five years since Hurricane Katrina, the wrestling has gotten more furious. And all this time, I’ve been living with Franz Kafka in my head, writing a book about a man of doubt who lived at the border of faith. More than anyone Kafka brings a strange sense of humor to our search for meaning. In fact, according to Google, Kafka is invoked about 75 times per day. But during and after Katrina, I came to wonder if the haunted, angel-eared prophet had become a permanent New Orleans resident.

Then came the oil spill. And now I am convinced.

Look at the weirdness of former FEMA Director Michael Brown suddenly popping up to give his opinion of our disaster on Fox News. Or of actor Kevin Costner showing up to offer a solution to all our problems. Or at the sudden appearances of 400 beach cleanup workers in white Tyvek and color-coded T-shirts on Grande Isle the morning President Obama arrives for his photo-op. Or at drill-baby-drill Republicans like Senator David Vitter and Governor Bobby Jindal suddenly going all environmental on us. There’s no other word for it but Kafkaesque.

Writing a book on Kafka, I’ve come to lament as much as he would have the untrammeled abuse of the word. I’ve heard Kafkaesque attached to everything from city planning proposals to SUVs. But in this current oil-spill vaudeville, featuring incompetent and malicious officials mouthing blatant lies, Kafka is all too relevant. He himself might have found work in the Bayou state: When he wasn’t musing on the seeming absence of God, he investigated industrial accidents for a workmen’s-compensation insurance company.

It was an ideal day job for a writer whose fantasies often ran to the masochistic. At night, in his diaries, he vividly imagined himself tugged through the roof of his house and disintegrating. By day, he contemplated the long hair of women caught in the cogs of factory machinery and studied drawings of chopped-off fingers. His stories created a strange new 20th-century bible featuring a discoursing ape, a singing mouse, a talking dog, fierce jackals, circus freaks, and futility. Kafka often spoke through dying animals, like Gregor Samsa the insect, or Josephine the singing mouse: He would have felt his connection now for the endangered Ridley sea turtle and the oiled pelican.

He lived every day of his life with a persistent sense of doom—which in New Orleans in hurricane season is called watching the news. So, I think he would have had no trouble feeling his way into this hovering malevolent undersea black cloud of oil and dispersant waiting to strike. Meanwhile BP offers, for our entertainment and distraction, a dog-and-pony sideshow straight out of Kafka’s “A Hunger Artist.” Like the starving man in that famous story, the long-suffering people of Louisiana waste away while the media gawk for a moment, spouting theories and implications and then moving on to another form of entertainment.

So, how would Kafka react to the oil spill? He once imagined a great fist rising from the city seal of Prague to smash its towers into smithereens, but even he never came close to imagining the whirling mass of oil flood and environmental destruction that would follow a hurricane rolling through this mess. He would have loved the MMS (Mineral Management Service), a mysterious agency no one has ever heard of until now, that issues and regulates oil leases at the same time. The oil industry oiled Congress to write this little gem of a law: An environmental review must be completed within 30 days, but because such reviews always take longer than 30 days, all environmental reviews are waived. That’s pure Kafka.

Who will be our savior, then? Not Obama. Descending from the sky, kneeling on the beach, which BP cleaned only the day before, he shines and gleams like a remote official in Kafka’s The Castle and then whirls away in mysterious abstractions. How about BP’s Tony Hayward? According to this heartless pipsqueak, the environmental damage is minimal, workers who got sick cleaning up the oil were suffering from food poisoning, and the toxic plumes scientists are reporting are non-existent.

So, there are no messiahs. Kafka himself told us as much: “When the messiah comes,” he famously quipped, “he will no longer be necessary.”

Is there any hope in the situation? This is where on our darker days, Kafka is a bleak New Orleans prophet. He was often dark, though never a nihilist. He lived, always, at the edge of faith. Once, his friend Max Brod asked him if there was any such thing as hope in the universe. “Yes,” Kafka replied, “of course there’s hope, plenty of hope—for God. Just none for us.”

I know that punch line sounds grim, but right now it hurts so much it’s funny. In the land of disaster, even a bitter laugh is a start.

Rodger Kamenetz, the author of The Jew in the Lotus and The History of Last Night’s Dream, teaches at Louisiana State University. He has just completed Burnt Books: Rabbi Nachman of Bratslav and Franz Kafka, which will be published as part of Nextbook Press’ Jewish Encounters series in October.

http://www.tabletmag.com/arts-and-culture/books/35721/kafka-on-the-gulf/?utm_source=Tablet+Magazine+List&utm_campaign=74746b0ead-6_9_2010&utm_medium=email

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post11

malo biografije

his lifePosted by mathias Thu, March 18, 2010 23:06:45

Tvorac izuzetnih dela najavio je dramu strave kao rezultat misterije života: izraz „kafkizam" postao je simbol apsurda u granicama stvarnosti. Tvorac košmara nije mogao da zna da će dve voljene iz njegovog života nestati kao žrtve nacizma, čiji zločin je prevazilazio njegove halucinacije.

Govorilo se da, je od malih nogu bio lep, taj smeđ mršuIjavi čovek, što je u četrdeset prvoj godini umro od tuberkuloze, u sanatorijumu u Kirlingu, blizu Beča. Kratko pre smrti ovaj čovek se dopao mnogim ženama, sa svojim dugim, neobičnim očima, orlovskim nosom i tankim usnama na kojima je bio usađen smiren osmeh. Nemali broj žena zauzimao je značajno mesto u njegovom srcu, pre svega njegove „zaručnice" Felisa, Margareta, Dora. Kada je njegova bolest već uznapredovala, pisao je Mileni, obraćajući joj se kao kakvoj nadrealnoj poznanici:

— Draga gospođo Milena, molim vas, ne pišite mi više.

Izgleda da je namerno želeo da zaboravi svoje ranije reči, „ljubav je sve ono što uzdiže, proširuje, obogaćuje naš život", da bi se na kraju obratio jednom svom prijatelju piscu Maksu Brodu, i kategorički mu naredio:

— Dragi Makse, moja poslednja molba: da se kompletno i bez čitanja spali sve ono što se nalazi među stvarima koje ostavljam ... dnevnici, manus skripta, pisma, kako moja, tako i od drugih, eseji, itd, kao i sve napisano ili skicirano što posedujete ti i drugi, kojima se zbog toga obrati u moje ime...

Ovaj čovek što je umirao jednog junskog dana, pišući kako su božuri delikatno cveće, dovršavajući dramu egzistencije koja ga je pratila celog života, bio je Franc Kafka, pisac koji je u svoja dela uveo apsurd, monstruoznost, neizbežnu kaznu čoveka, i sve to uklopio u normalni život, s namerom da pokaže kako ljudsko biće ulazi u život ne znajući zašto, i napušta taj život sa istim nerešenim problemom. Njegovi romani se sastoje od sudskih aula i dvorana u kojima se delioc pravde ne vidi, ili se čovek probudi pretvoren u gigantskog insekta, ili nailazi na crne zamke koje vladaju celim gradom, ili na bezizlazni lavirint. Sve to za ovog boemskog pisca pada u izraze stvarnosti, u opise koji prevazilaze halucinaciju. Sadržaj postaje predviđanje momenta, koji je van vremena u kojem Kafka živi, naslućujući krizu egzistencije, koja je danas postala „mračna bolest" mnogih od nas.

„Kafkizam"

Kad je umro, Franc Kafka nije bio poznat i verovatno nije predvideo (ili nije želeo da se to desi) da će izraz ,,kafkizam", postati simbol apsurda, mučnog osećaja koji steže grlo onome ko nije u stanju da se uklopi u realnost života. Upravo je on bio taj koji je predvideo strah koji nastaje u velikim gradovima, u rutini, u programiranom radu, u izoliranoj anonimnosti mase.

Da nije bilo njegovog prijatelja Maksa Broda, koji se suprotstavio njegovoj poslednjoj molbi, nama nikada ne bi bila poznata neka od najznačajnijih dela ovog pisca. Brod je 1939. godine pobegao iz Praga, kojeg su okupirali nacisti i u svom koferu, kao jedinu dragocenu vrednost, poneo je spise svog prijatelja Franca.

Franc Kafka rođen je 1883. godine u Pragu: njegov otac Herman, Jevrejin, bio je bogati trgovac sitnom robom, njegova majka, Juli Levi, bila je ljupka i dobroćudna žena, koja je pokušavala da blagim postupcima umiri strogi i nepomirljivi karakter muža, koji se u pogledu dece nije upuštao niukakav dijalog, već je jedino zahtevao poslušnost. Nasuprot tome, Franc je bio ljupko i delikatno dete, koje je volelo svoje sestre, i patilo zbog očeve strogosti. Patnje koje je 1919. s gorčinom izneo u poznatom „Pismu ocu", što s druge strane nije sprečavalo da se nesvesno divi Hermanu, čoveku odlučnom, bez kolebanja koji je umeo da život svede na pravu meru i da u njemu uživa. Franc, pak, nije umeo da postavlja merila: kada je odrastao već je bio na putu na kojem meditacija i misao postaju neumitna potreba, za koga žudnja za putovanjem postaje beskorisno traženje nečeg sto ne postoji, za koga ljubav ne može da bude ravnoteža već ludilo.

Godine 1906. Kafka stiče diplomu pravnih nauka, na nemačkom univerzitetu u Pragu, pošto je prethodno studirao herniju, i germanistiku. Verovatno su Francova kolebanja proizlazila iz njegove odluke da se bavi poslom koji niukom slučaju ne bi predstavljao neki vid parakulture, nego koji bi mu omogućio da piše na način potpuno čist, bez ikakvog uticaja. Završivši pravnu praksu, Kafka se zaposlio u Opštem osiguravajućem društvu, i to u Zavodu za osiguranje radnika povređenih na radu, u kraljevskoj pokrajini Češkoj. Sprijateljivši se već sa Maksom Brodom, piše „Opis jedne bitke". Sa Maksom je često putovao; 1909. letovao je u Rivi del Garda, gde je upoznao Anuncija i Pučinija. Kada je počeo da piše „dnevnike" ušao je u krug intelektualaca iz Praga, među kojima je bio i mladi Albert Ajnštajn, gde se raspravljalo, prema modi onog vremena o teoriji relativiteta i o psihoanalizi.

Pre nego što je, 1912. upoznao Felisu Baner, već je napisao prvu glavu „Amerike", zatim „Kaznu" i „Metarmofozu", čudnovatu priču o Gregoriju Samsi, koji se jednog jutra probudio pretvoren u gigantskog insekta, i stoje najapsurdnije, izgleda da prihvata košmar kao normalni deo života. Susret sa Felisom Baner, devojkom koja nije bila lepa, (moglo bi se pre reći da je bila ružna sa osmehom punim zlatnih zuba), koja je radila kao šef jednog odeljenja u robnoj kući, nagoveštavao je susret sa „pravom" ženom. Bila je to veza koja je trebalo da dovede do braka. Međutim, ženidba se odugovlačila u nedogled, možda zbog toga što Franc nije bio u stanju da se suoči sa stvarnim životom. Želeo je brak, ali nije uspevao da se odluči na njega, zbog čega je pisao mnoga pisma ženama i najčešće ih molio da se udalje od njega, opsednut idejom da nije komunikativan, nagoveštavajući današnju teoriju nekomunikativnostix

Prema nekim biografima, u vreme kada je bio veren sa Basnarevom, Franc^je navodno imao vezu sa njenom najdražom prijateljicom, Margaretom Blou, koja mu je rodila dete, ali mu o tome nikad ništa nije rekla. Margareta (ako je ova činjenica istinita) stvarno nije nikad govorila Francu o detetu: možda nije razmišljala da bi ovo dete moglo da izmeni njegov život, da ga oslobodi svakodnevnih košmara, da ga odvoji"od onih perioda sa kojima ni sa kim nije govorio. Pogotovo Sto je Katka smatrao da" nemati decu znači prokletstvo sudbine. Margaret je poslednji put viđena u jednom vozu, kojim su deportovani Jevreji.

„Proces"

Godine 1914. osmislio je početak „Procesa" (delo koje je Orson Vels 1962. snimio sa Žanom Moro i Entoni Perkinsom, užasnu priču o Jozefu K„ funkcioneru jedne banke, koga (ne zna se tačno ko), optužuju i pozivaju u sudnicu, gde čuvari kradu intimni veš optuženih, a pravne knjige sadrže pornografske slike. Malo, malo, a Jozef K. biva naizgled oslobođen optužbe, međutim, optužba se nastavlja sve do pojave dvojice potajnih ubica koji ga teraju na samoubistvo. No, Jozef K. „uspeva" da ga oni ubiju: umirući na specifičnoj svetlosti mesečine, otvara se prozor, i pojavljuje kontura neke osobe što pruža ruke. Je li to prijatelj, neka duša s razumevanjem? Ili nada za sve nas?

Kada je Franc Kafka imao prve simptome tuberkuloze i definitivno ostavio Felisu Baner, u njegovom životu se pojavila Milena Jasenska, boemski pisac, koja je prepričavala svoje doživljaje. Bila je to temperamentna, lepa devojka, dvadeset četiri godine stara (Franc je imao 30), koja je takođe imala strogog oca, a osim toga i muža, Ernesta Polaka, zbog kojeg se mnogo mučila i bila prinuđena da radi teške poslove (jednom je morala da mu nosi kofere do bečke željezničke stanice). Njoj se Franc u ljubavi potpuno predao, iako je sebe smatrao ružnim, loše obučenim i duševno nesposobnim za brak, jednom ju je upitao: „Kako to Milena, da me se još uvek ne bojiš i da ti nisam odvratan?" A Milena mu je odgovorila: „Ništa ne znamo o nekoj osobi dok je ne volimo". Milena nije imala hrabrosti da zbog Franca zauvek napusti svog muža. Jadna, plavokosa, lepa Milena nije ni slutila svoju sudbinu, koja je ličila na Kafkine košmare, da će i ona, kao i prethodno Margareta biti žrtva Gestapoa, koji ju je uhapsio, i svaki joj se trag zameo.

Na samrtnoj postelji, blizu Franca, nalazila se jedna druga žena, takođe lepa, mlada, plave kose: Dora Dimant. Bila je to velika luda ljubav, ali ni ona, kao ni njene prethodnice ne pokloni Kafki dete koje je toliko želeo, tome čoveku, proročniku krize koji je u svojim „Dnevnicima" pisao:

— Beskrajna, topla, i duboka je sreća biti uz kolevku rođenog deteta kojeg njiše majka.

M. Volf

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post3

i Felicia Bauer

his lifePosted by mathias Thu, March 18, 2010 23:03:44

VATRENI EPISTOLARNI LJUBAVNIK

Ako nisu radile u nekom pristojnom bordelu, Franc Kalka je mogao da podnosi veze sa ženama isključivo kad su se nalazile na bezbednoj distanci od „šest sati putovanja vozom". Tek tada se budila njegova neobuzdana strastvenost, naročito kada bi, naporedo sa užarenim pismima dragoj, pisao neko od svojih kasnije slavnih dela.

U osnovi slike o Francu Kafki — koji danas više ili manje prihvataju svi kafkolozi — nalazi se jedan roman. Napisao ga je Maks Brod, Kafkin najbolji prijatelj i izvršilac njegovog testamenta. Naslovio ga je veoma provokativno: „Očarano carstvo ljubavi." Ovaj roman bi sigurno bio zaboravljen odmah posle svog objavljivanja da njegova glavna ličnost Garta nije, u stvari, Kafkin portret. Ali kakav? Garta/Kafka je više nego svetac, bez ikakvog ljubavnog iskustva. Od svih svetaca i proroka koji su hodali ovim svetom on je, za Broda, najčedniji.

Daleko od toga da smo pristalice danas — posebno prisutnog kod američkih stručnjaka za biografije — uvreženog mišljenja da je ,Jedini smisao dela da bude ključ za tumačenje biografije pisca", ne možemo se oteti utisku da je Maks Brod proglasio Kafku svecem bez ikakvog osnova. Jer, dovoljno je pročitati u „Zamku", „Procesu", pa i „Americi", najpoznatijim Kafkinim delima, opise erotskih scena, pa odmah shvatiti da je autor, bar jedan deo od njih, i sam doživeo posećujuči za to određene institucije i vodeći ljubav sa onim ženama koje su se u njegovo i naše vreme zvale žene slobodnog ponašanja.

Da bi ostavio posthumnu sliku Kafke kao sveca i mučenika, Maks Brod je iz njegovog „Dnevnika" izbacio sva ona mesta u kojima je njegov prijatelj govorio o bordelima, pa čak i svaku aluziju na dame koje rade u njima. Tako nam je Kafka predstavljen kao potpuno aseksualan tip, pa čak i devijantan: jer, ako neko ne voli žene, nema bliski dodir s njima, onda on, najverovatnije, voli muškarce. Tako su jedno vreme pojedini homoseksualci tretirali Kafku kao svog idola i zaštitnika!

U svojoj knjizi eseja „Iznevereni testamenti" (o kojoj smo pre nekoliko brojeva pisali u „Dugi"), Milan Kundera prosto ismejava jadnog i odanog Maksa Broda, kao i sve one koji smatraju da bolje poznaju erotski život umetnika o kojima pišu od svog rođenog.

Jednu od takvih biografija koja iscrpno govori o Kafkinim ljubavima, naravno, pre svega, sa već čuvenom Milenom Jasenskom i drugom po redu verenicom Felicijom Bauer, napisao je američki univerzitetski profesor Ernest Pauel i to pod naslovom „Kafka ili košmar razuma". Ova knjiga je puna veoma zanimljivih, i novih podataka o Kafkinom životu, zasnovanih na svedočanstvima, kao i na samom Kafkinom delu. Ernest Pauel nije ništa zaboravio: ni usijanu atmosferu Praga u kojem živi Kafka u vreme raspada moćne AustroUgarske carevine, ni ogromnu tenziju koja u to vreme vlada između Čeha i Nemaca, ni antisemitizam koji ne poznaje granice ... Ali, centralno mesto u ovoj biografiji ipak pripada Kafkinom privatnom životu. To je veliko poglavlje o njegovom ocu, koga je Kafka iskreno mrzeo.

Bekstvo od života

U Kafkinom delu naći ćemo i na ovakav opis njegovog oca: „ , .. Njegov brutalni egoizam, njegov mentalitet skorojevića, njegova apsurdna vulgarnost." Situaciju u svojoj porodici autor „Procesa" "nazvao je „organizovanom zavorom odraslih". I njegov posao, monoton i dosadan, u jednom osiguravajućem društvu u Pragu, gde je ipak, radio kao izuzetno prilježan službenik, hvaljen neprestano od svojih pretpostavljenih, opisan je minuciozno, tako daje pred čitaocima sjajna slika Kafke kao „žrtve koja je nesposobna da se bori sa neumoljivom mašinerijom birokratije".

Mada često govori o stvarima koje su već poznate — malo je pisaca u istoriji svetske književnosti čiji je život tako detaljno opisivan, raščlanjavan kao Kafkin — Ernest Pauel ne upada u poznata kafkijanska klišea. Stranicu po stranicu, sa poznatim ali i novim detaljima, on nam otkriva Kafku, mladog nemačkog Jevrejina .koji živi u Pragu, kao čoveka i pisca na margini života, ali koji je ipak imao sreću da bude okružen prijateljima poput Verfela, Bergmana, Broda.

Očigledno je, pre svega, za sve one koji vole i poznaju delo Franca Kafke, da on nije prihvatao nikakav kompromis sa sobom i životom: on je bio duboko uveren da je njegov životni poziv da bude pisac, kao i da je to najbolji način da se pobegne od života. Odatle, kaže Ernest Pauel, najverovatnije proističe i Kafkino odbijanje da se oženi, njegove veoma burne, ali i izuzetno mučne ljubavne veze sa Milenom Jasenskom i Felicijom Bauer, kao i njegovo bežanje u bolest.

Franc Kafka je umro tačno pre sedamdeset godina, 3. juna 1924, od tuberkuloze, u četrdeset prvoj godini, neoženjen i sa testamentom u kojem moli svog prijatelja Maksa Broda da posle njegove smrti spali sve njegove knjige i rukopise. Srećom, verni prijatelj Brod izneverio je povereno mu zaveštanje. Jer, da je to učinio, mi danas ne bismo znali za jednog od najvećih pisaca 20. veka.

Iz veoma obimne Kafkine biografije iz pera Ernesta Pauela izabrali smo da vam prenesemo deo koji se odnosi na njegovu ljubav i vereništvo za Felicijom Bauer, jer, zahvaljujući „Pismima Mileni", Kafkina ljubav i veza sa ovom neobičnom ženom je veoma poznata.

Bekstvo od ljubavi i braka

Godine 1929, Kafka je dvadesetdevetogodišnjak, i jednog septembarskog dana srešće veoma čudnu devojku, po imenu Felicija Bauer. Postoje dva izvora na osnovu kojih, oni koji sebave Kafkinim privatnim životom, mogu darekonstruišu ovu vezu: najpre, pisma koje je Kafka pisao Feliciji, često i svakodnevno, a zatim njegovo nezavršeno remekdelo, roman „Proces". I dok se autor pisama ponaša kao optuženik koji stalno mora da se brani, dotle autor „Procesa" prihvata na sebe krivicu s obrazloženjem da je on samo ljudsko biće.

Razume se, sasvim je pogrešno čitanje „Procesa", pa čak i pisama, kao običnih autobiografskih dela, jer nikad se ne srne zaboraviti na romansijerovu imaginaciju, fikciju.

Felicija Bauer je imala dvadeset četiri godine kada se upoznala sa Kafkom. Rođena je 1887. u Šleziji, u činovničkoj porodici. Otac joj je radio u osiguravajućem društvu, kao i Kafka. Kad je završila, u Berlinu, gimnaziju, odmah počinje da radi, da bi mogla da pomogne svojoj" mnogobrojnoj porodici. Vredna i veoma praktična, Felicija ubrzo pravi uspešnu karijeru u jednom preduzeću u kojem je počela da radi kao stenodaktilograf. Nepotrebno je pominjati koliko je ova vredna i praktična devojka bila sušta Kafkina suprotnost. On je bio lišen svakog smisla za praktičnost, ali je to veoma cenio kod drugih, pa i kod Felicije.

Punih šest nedelja posle prvog susreta sa Felicijom, Kafka je bio u jednom, blago rečeno, neobično uzbuđenom stanju. Slika te devojke mu nije izbijala iz glave, kao i pitanje da li treba ponovo da je vidi. U svoj dnevnik odmah upisuje prvu reakciju povodom susreta sa svojom budućom verenicom. Rečenice kojima on gradi skicu za njen portret su tako opore, bez imalo oduševljenja, da ne možemo a da se ne zapitamo: kako je mogao da zavoli devojku koju opisuje na ovakav način:

„Gospođica F.B. Kad sam stigao kod Maksa Broda, 13. avgusta, ona je sedela za stolom, ali sam ja ipak smatrao da je reč o služavki. Uopšte nisam bio zainteresovan da saznam ko je ona. Lice koščato i beznačajno: iskreno rečeno, sve je ukazivalo na njenu beznačajnost. Vrat razgolićen. Bluza prebačena preko ramena. Izgledalo je kao da se oblači kao domaćica, mada ona to uopšte nije bila . . . Kosa plava, pomalo oštra, bez šarma, jaka brada. Sedajući, prvi put sam je pogledao pažljivo, i, kad sam seo, već sam imao čvrsto mišljenje o njoj. (Dnevnik, avgust 1912)

Opis je naglo prekinut, čini se na sredini. Ali, ipak, se može zaključiti da se nije radilo, bar u Kafkinom slučaju, o ljubavi na prvi pogled. Jer, kako se zaljubiti u devojku koju doživljavate kao osobu osrednje privlačnosti, lišenu svakog šarma? On neće uskoro videti Feliciju i, odjednom, ta njena udaljenost počinje da ga privlači i da se u njemu javljaju veoma duboka osećanja prema ovoj devojci.

Kafka u ekstazi

Mesec dana posle njihovog prvog susreta, 20. septembra 1912, Kafka će joj napisati prvo pismo. A dve noći kasnije, akumulirana tenzija eksplodiraće u pravu buru beznađa. I u jednom dahu, do šest sati ujutro, napisaće svoje delo „Presuda". Mada ih je razdvajalo „samo šest sati vozom", Kafka je tu razdaljinu smatrao sjajnom zaštitnim zonom. Mogao je da ima devojku, a ubrzo i verenicu s kojom nije morao da deli svoj krevet.

Kafka će se ponovo naći, kao što je to bio slučaj i sa prethodnim vezama, u groznoj nedoumici oko bračnog života. Dobro je znao šta znači život udvoje, ali isto tako i šta je usamljenički život. Posebno, život starih momaka. Imao je tri ujaka, i ni jedan se nikad nije ženio!

Kafkin omiljeni ujak bio je lekar u jednom selu. U Dnevniku će zabeležiti da je taj njegov ujak bio „melanholični usamljenik". Drugi ujak, na koga se Kafka plašio da liči, bio je pravi pustinjak. Treći, „legendarni ujak iz Madrida" uprkos svom velikom društvenom ugledu i bogatstvu, delovao je najnedruštvenije, najusamljenije. Kad ga je Kafka jednom prilikom upitao da li je bolje živeti sam, ili se oženiti, on mu je odgovorio:

„Često večeram u jednom malom, otmenom francuskom restoranu. I veoma skupom . . . Evo me, dakle, kako sedim između, na primer, sekretara delegacije Ambasade Francuske i jednog španskog artiljerijskog generala. Preko puta mene, visoki funkcioner Ministarstva za mornaricu i ne znam ni sam koji grof. Poznajem ih sve tako dobro; sedam na svoje mesto, pozdravljam ih i, pošto sam nezavisnog duha, ne izgovaram nijednu reč, sem dobro veče, kad dođem, i do viđenja, pri polasku. Zatim se nađem ponova sam na ulici, obuzet mislima šta je uopšte ovo veče značilo za mene. Vraćam se kući i žalim što nisam oženjen. (Dnevnik, 5. septembar 1912).

Svi ovi slučajevi u porodici navodili su Kafku da razmišlja kako je čovek smrtno biće, a neoženjen čovek čak pomalo umire još i dok živi. A o usamljeničkom životu pisao je:

„Čini mi se da je užasno živeti sam . . . čak se i ne penjati zajedno stepenicama pored svoje žene, biti bolestan a nemati nekog ko će te utešiti i da ti bude jedina uteha da gledaš kroz prozor ... da se osećaš kao stranac prema svojoj porodici sa kojom se ne mogu sačuvati veze . . ."

Hamletovsko pitanje: pisac ili muž

Ali, ni o braku nije imao bolje mišljenje. Užasavao se fizičkih veza stalno sa istom ženom, ženinog osvajanja njegove privatne teritorije, tihog, ali sigurnog gušenja njegove umetnosti tim životom. Pisac koji je već postao okovan rutinom plaćenog roba, s jedne strane, sad i ritualom parenja, s druge! Međutim, kad je sreo Feliciju, učinilo mu se, da bi ona možda bila osoba s kojom bi mogao da živi. Privlačila ga je njena efikasnost, praktičnost, uravnoteženost i nije mu smetao njen nedostatak fizičke privlačnosti. Uostalom, on ju je retko viđao, pa je često i zaboravljao da je Felicija sve sem lepa devojka.

I ponovo se našao u lavirintu bez izlaza, ili možda sa samo jednim izlazom: pisanjem. Stalno joj piše pisma:

„Ponovo Vam se predstavljam, jer postoji veoma velika verovatnoća da niste sačuvali ni najmanje sećanje na mene: Zovem se Franc Kafka, ja sam onaj koji vas je prvi put pozdravio na večeri kod G. direktora Maksa Broda u Pragu ..." A zatim sledi podsećanje na njeno obećanje da će zajedno otputovati u Palestinu, kao i detaljni planovi o putovanju.

Kasnije će priznati Feliciji da je nedeljama razmišljao da li da joj piše ili ne. A kad je odlučio, bilo mu je potrebno deset dana da, odmeravajući svaku reč, napiše to pismo. Najzad, bio je veoma uznemiren da li je adresa koju je"napisao dobra. Sve u svemu, po sopstvenom priznanju, bio je to herojski čin.

Kafka je u ekstazi, ali više stvaralačkoj jiego ljubavnoj. Posle „Presude", napisane u toku samo jedne noći, počinje rad na romanu „Amerika", sa istom onom frenetičnom koncentracijom. Maks Brod će u svoj Dnevnik uneti sledeće zapažanje o svom najboljem prijatelju, u toku prvih dana kad je Felicija ušla u njegov život:

„29. septembar: „Kafka u ekstazi provodi svoje noći pišući roman čija se radnja odvija u Americi." 1. oktobar : „Kafka je u neverovatnoj ekstazi." 2. oktobar: „Kafka je i dalje veoma inspirisan." Jedno poglavlje završava: „Ja sam zbog toga srećan." 3. oktobar: „Kafka, sve je u najboljem redu . . ."

I ta je „ekstaza" trajala sve do početka decembra. A onda počinje sve sporije da piše. Razlog su bile dramatične promene u njegovom životu. U toku dva meseca Kafkinog dosta vatrenog udvaranja Feliciji, razume se prvenstveno preko pisama, ona je i dalje ostala neodređena, rezervisana. Ta njena rezervisanost prouzrokovala je kod njega paniku, ali i donela inspiraciju. On ne samo da je pisao zbog ogromne unutrašnje napetosti i želje da se smiri, već i da bi dokazao da je dostojan nje, u sopstvenim, ali i u njenim očima.

Krajem godine, Felicija je već bila zatrpana njegovim vatrenim ljubavnim pismima i njihova je ljubav bila pretvorena u „ljubavnu priču na papiru za pisma". Kafki je ova vrsta epistolarne ljubavi odgovarala: postojala je žena koju voli, na izvesnoj udaljenosti, i on je istovremeno mogao da piše, mnogo da piše. On neprestano razmišlja kako da ostvari svoju zamisao: da bude muž i pisac i da istovremeno sačuva svoju nezavisnost i svoju „privatnu teritoriju".

Ali, i ova ljubav nije se završila brakom. Kafka je konačno shvatio da on ne može istovremeno biti muž i pisac. I odlučio je da bude samo pisac.

Nada BOJIĆ

EKSTRA REPORTER

  • Comments(0)//kafka.mediana.se/#post2